De wetenschapsproef van het CE1D sluit het 2de middelbaar af in het Franstalige onderwijs, en vaak boezemt ze meer angst in dan de andere: biologie, fysica en chemie zitten samen in één boekje. Goed nieuws: u kunt ze heel goed voorbereiden. De beste methode blijft de CE1D-proeven wetenschappen van vorige jaren opnieuw maken en ze daarna verbeteren met de officiële correctiesleutel.
Wat is het CE1D wetenschappen?
Het CE1D (certificat d’études du premier degré, het getuigschrift van de eerste graad) is een gemeenschappelijke externe proef van de Fédération Wallonie-Bruxelles, dus van het Franstalige onderwijs. Alle leerlingen van het 2de middelbaar (gemeenschappelijk traject) leggen ze dezelfde dag en in dezelfde omstandigheden af, voor Frans, wiskunde, wetenschappen en moderne talen.
Voor het schooljaar 2026-2027 vindt de wetenschapsproef plaats op woensdag 23 juni 2027. Ze duurt 150 effectieve minuten, in twee blokken met een pauze ertussen: een eerste blok van 100 minuten en een tweede van 50 minuten.
Nog een wijziging om te kennen: vanaf juni 2027 moet een leerling minstens 60 % halen op elke proef om het CE1D te behalen, tegenover 50 % vroeger. De marge is dus kleiner dan toen de proeven van vorige jaren werden afgelegd.
Wat staat er in de wetenschapsproef van het CE1D?
De proef toetst de competenties wetenschappen van de eerste graad. De vragen komen uit verschillende domeinen:
- levende wezens: indeling, voeding, ademhaling, relaties in een ecosysteem;
- energie: energievormen, omzettingen, warmte en temperatuur;
- materie: aggregatietoestanden, mengsels, massa en volume;
- lucht, water en bodem;
- mens en milieu;
- de geschiedenis van het leven en van de wetenschappen.
De vorm verschilt van jaar tot jaar. Wat bijna altijd terugkomt, is de wetenschappelijke methode: een proefopzet lezen, een hypothese formuleren, een resultatentabel of grafiek interpreteren, een onderbouwde conclusie trekken. Een groot deel van de punten verdient een leerling dus door te redeneren over documenten, en niet alleen door leerstof op te zeggen.
De sessie van 2026 schrapte de video van een experiment die in sommige oudere proeven zat. Komt uw kind in een oude proef een vraag over een video tegen, dan mag het die overslaan.
Waarom oefenen met de CE1D-proeven wetenschappen van vorige jaren?
De proeven van vorige jaren worden door de Fédération Wallonie-Bruxelles gepubliceerd op haar onderwijsportaal, samen met de correctiesleutel (in het Frans « corrigé », « correctif » of « guide de correction »). Beter oefenmateriaal bestaat er niet.
Uw kind leert er de woordenschat van de opdrachten kennen, het soort documenten en de echte lengte van de proef. Vooral leert het zijn tijd beheren, want een blok van 100 minuten gaat snel voorbij als het vastloopt op een grafiek.
Er zijn veel sessies beschikbaar, onder meer de CE1D-proeven wetenschappen van 2017, 2018, 2019, 2021, 2022 en 2023, en de meest recente. In 2020 was er geen proef, door de coronacrisis. Begin met de recentste proeven: die liggen het dichtst bij het huidige formaat.
Om u tijd te besparen, hebben we de CE1D-proeven wetenschappen van 2017 tot 2026 en hun verbetersleutels verzameld in de leerlingenruimte van My Sherpa. De toegang is gratis: u hoeft alleen een account aan te maken.
Gratis toegang tot de vorige CE1D-proeven wetenschappen
Hoe gebruikt u een proef en de correctiesleutel?
Een proef opnieuw maken volstaat niet. Het is de grondige verbetering die vooruitgang brengt.
1. Examenomstandigheden nabootsen
Druk de proef af en laat een volledig blok maken, met de chronometer erbij, zonder cursus of hulp. Een rekenmachine mag erbij als de richtlijnen van de proef dat toelaten, en een lat voor de grafieken.
2. Verbeteren met de officiële correctiesleutel
De correctiesleutel geeft de verwachte antwoorden en zegt vaak wat punten oplevert: een eenheid, een verantwoording, een woord uit de wetenschappelijke woordenschat. Verbeter samen, vraag per vraag, en noteer het soort fout:
- leerstof vergeten of verward;
- grafiek of tabel verkeerd gelezen;
- juiste conclusie zonder verantwoording;
- eenheid vergeten of omzetting fout;
- tijdgebrek op het einde van het blok.
3. Gericht de leerstof herhalen
Na twee of drie proeven tekent zich een patroon af. Gaan de fouten over leerstof, dan herhaalt uw kind dat hoofdstuk. Gaan ze over het lezen van documenten, dan oefent het op grafieken en proefopzetten. Een proef die enkele weken later opnieuw gemaakt wordt, toont de vooruitgang.
Veelgemaakte fouten op het CE1D wetenschappen
Van jaar tot jaar komen bij veel leerlingen dezelfde valkuilen terug:
- antwoorden vanuit eigen kennis in plaats van steunen op het gegeven document, terwijl de vraag vraagt om de resultaten van het experiment te interpreteren;
- hypothese en conclusie verwarren, of een experiment voorstellen waarin meerdere factoren tegelijk veranderen;
- een grafiek verkeerd lezen: assen, eenheden en schaal moeten eerst bekeken worden;
- eenheden vergeten of gram en kilogram, milliliter en liter door elkaar halen;
- een te vaag antwoord geven: « het verandert » volstaat niet, de leerling moet zeggen wat stijgt of daalt, en waarom.
Wanneer beginnen met de voorbereiding op het CE1D wetenschappen?
Idealiter vanaf het tweede trimester van het 2de middelbaar. Om de twee of drie weken een proef, en daarna een hoger ritme in mei en juni, laat tijd om achterstanden weg te werken zonder alles in de blok te proppen.
Samenvattingen en online oefeningen vullen dit werk goed aan, bijvoorbeeld om woordenschat in te oefenen of een begrip te herhalen. Ze vervangen de volledige proeven niet: alleen die bootsen de duur en de opeenvolging van de vragen na.
Het CE1D telt nog andere proeven: lees ook onze tips voor het CE1D Frans.
Hoe begeleidt u uw kind?
Uw rol is vooral een ritme installeren en geruststellen. Plan vaste momenten voor de oefenproeven, waardeer de vooruitgang meer dan de punten, en praat rustig over het examen.
Blijven de wetenschappen een zwak punt, dan kan gerichte begeleiding vóór juni het verschil maken. Bijles fysica of chemie helpt om de basisbegrippen en de wetenschappelijke methode weer op te nemen. Bij My Sherpa analyseert een pedagogisch adviseur de noden van uw kind en kiest hij de coach die bij uw kind past. De lessen vinden plaats aan huis, overal in België, of online. Ontdek ook onze begeleiding in het secundair onderwijs.
