Overweegt u thuisonderwijs voor uw kind, of bereidt het zich al voor op de examens van de examencommissie? In België hangen de regels af van de Gemeenschap waar u woont. Hier leest u hoe thuisonderwijs werkt, hoe de examencommissie van de Vlaamse Gemeenschap en de jury van de Franse Gemeenschap (Federatie Wallonië-Brussel) werken, en hoe u uw kind kunt begeleiden.
Thuisonderwijs in België
In België geldt leerplicht van 5 tot 18 jaar. Schoolplicht is er niet: de Grondwet geeft ouders de vrijheid om hun kind thuis onderwijs te geven, zelf of door iemand die ze zelf kiezen.
De redenen verschillen van gezin tot gezin:
- een kind dat zijn plaats op school niet meer vindt;
- een of meer jaren achterstand die het wil inhalen;
- topsport of een artistieke opleiding met trainingen overdag;
- een gezinsreis van een jaar of langer.
De school verlaten heeft gevolgen. Uw kind verliest het kader en de groep die de school bood. Zorg dat het groepsactiviteiten blijft doen (jeugdbeweging, sport, muziek, theater) en een vast werkritme houdt.
Belangrijk in beide Gemeenschappen: een jaar thuisonderwijs levert geen diploma op. Alleen de examens van een examencommissie (of jury) en de externe proeven bevestigen het bereikte niveau.
De regels hangen af van uw woonplaats
Wat telt is de woonplaats van het kind, niet de taal waarin het leert. Een kind dat in Vlaanderen woont, wordt aangegeven bij de Vlaamse Gemeenschap, ook als het een Franstalig programma volgt. Een kind dat in Wallonië woont, wordt aangegeven bij de Federatie Wallonië-Brussel. In Brussel kiezen de ouders zelf: ze melden het huisonderwijs bij de Vlaamse Gemeenschap of bij de Federatie Wallonië-Brussel.
In het Franstalig onderwijs: verklaring en verplichte getuigschriften
In de Federatie Wallonië-Brussel (het Franstalig onderwijs) meldt u thuisonderwijs elk jaar, uiterlijk op 5 september, bij de dienst voor thuisonderwijs.
Vanaf 12 jaar moet uw kind bepaalde getuigschriften behaald hebben om thuisonderwijs te mogen blijven volgen (leeftijd op 31 augustus):
- het CEB (getuigschrift basisonderwijs) op 12 jaar;
- het CE1D (getuigschrift eerste graad) op 14 jaar;
- het CE2D (getuigschrift tweede graad) op 16 jaar.
Heeft het die niet, dan voegt u bij de verklaring een gemotiveerde aanvraag tot afwijking, met een opleidingsplan. Een commissie beoordeelt die aanvraag. Ook aanpassingen zijn mogelijk voor een kind met een leerstoornis of een beperking.
De inspectie controleert het niveau van uw kind: een controle is verplicht op 8 en op 10 jaar, en andere controles kunnen op elk moment plaatsvinden. Wie zonder geldige reden afwezig blijft, moet het kind minstens een schooljaar in een school inschrijven.
De centrale jury van de Federatie Wallonië-Brussel
De „jury central” is de gangbare naam voor de examencommissies secundair onderwijs van de Federatie Wallonië-Brussel. Daar kan men, zonder naar school te gaan, deze getuigschriften behalen:
- het CE1D (einde eerste graad, dus het 2e middelbaar): Frans, wiskunde, wetenschappen, moderne vreemde talen, geschiedenis en aardrijkskunde;
- het CE2D (einde tweede graad, dus het 4e middelbaar), in het algemeen, technisch of beroepsonderwijs: Frans, wiskunde, wetenschappen, moderne vreemde talen en een vak of optie naar keuze;
- het CESS (diploma secundair onderwijs), dat toegang geeft tot het hoger onderwijs.
Het CEB legt een kind af samen met de leerlingen van de scholen: inschrijven kan tot 30 april. Voor het CE2D zijn er elk jaar twee examenperiodes, voor het CE1D één. Mikt uw kind op het CESS, dan legt ons artikel over het CESS voorbereiden deze proeven uit.
In Vlaanderen: thuisonderwijs en de examencommissie
In de Vlaamse Gemeenschap dient u de verklaring thuisonderwijs in elk jaar, uiterlijk op de derde schooldag van september. Overstappen van school naar thuisonderwijs tijdens het schooljaar kan niet.
De examens legt uw kind af bij de examencommissie (vaak „centrale examencommissie” genoemd, vroeger „middenjury”). De termijnen gelden per schooljaar:
- inschrijven bij de examencommissie basisonderwijs uiterlijk in het schooljaar waarin het 11 wordt;
- het getuigschrift basisonderwijs behalen uiterlijk in het schooljaar waarin het 13 wordt;
- inschrijven bij de examencommissie secundair onderwijs uiterlijk in het schooljaar waarin het 15 wordt;
- het getuigschrift van de eerste graad secundair onderwijs behalen uiterlijk in het schooljaar waarin het 16 wordt.
Wie een termijn mist of niet slaagt, moet het kind in een school inschrijven. Ook de onderwijsinspectie kan controleren: twee onvoldoende bezoeken na elkaar, of een geweigerde controle, hebben hetzelfde gevolg.
Voor het secundair onderwijs bekijkt de kandidaat eerst een verplichte online infosessie en schrijft zich daarna in op het kandidatenplatform. De examencommissie geeft zelf geen les: ze publiceert vakfiches die per vak beschrijven wat een kandidaat moet kennen en kunnen. De examens, vooral digitaal, vinden plaats in haar examencentrum in Brussel.
Examens voorbereiden in 4 stappen
1. Een realistisch doel stellen
Kies het examen en een termijn, rekening houdend met het huidige niveau van uw kind, zijn leertempo en de tijd die het eraan kan besteden. Zo kan een leerling die in het 3e middelbaar de school verlaat, binnen twee jaar het getuigschrift van de tweede graad als doel nemen.
2. Lesmateriaal verzamelen
In Vlaanderen dienen de vakfiches als leerplan; het lesmateriaal zoekt u zelf. In het Franstalig onderwijs stelt u een opleidingsplan op met eigen materiaal (handboeken, boeken, platformen): de dienst voor thuisonderwijs levert dat niet. Het e-learningplatform van de Federatie Wallonië-Brussel is daar een nuttige aanvulling op.
3. Een planning opmaken
Op school zorgen toetsen voor regelmatig werk. De examens van de examencommissie liggen verder uit elkaar, een beetje zoals aan de universiteit. Een nauwkeurige planning, op basis van de examendata en de hoeveelheid leerstof, voorkomt dat alles naar het laatste moment wordt uitgesteld.
4. Steunen en laten begeleiden
Thuisonderwijs met examens is eerder een marathon dan een reeks sprints. Uw kind heeft aanmoediging nodig, en iemand die zijn vooruitgang volgt en het doel in herinnering brengt.
Het zal ook inhoudelijke vragen hebben. Sommige privéscholen bereiden overdag in groep voor op de examencommissie. Met bijlessen krijgt uw kind een programma op maat, alleen voor de moeilijke vakken, met een aangepast uurrooster. Werken aan een goede studiemethode helpt vaak een leerling die alleen studeert.
Daarna terug naar school
Uw kind kan terug naar school. Het stapt in het jaar waartoe zijn getuigschriften toegang geven: met het getuigschrift van de eerste graad kan het bijvoorbeeld naar het 3e middelbaar.
Kijk na welke vakken het thuis niet gevolgd heeft (Latijn, een tweede vreemde taal, een technische optie) en voorzie een bijwerking voor het nieuwe schooljaar begint.
Een coach voor de examencommissie
Bij My Sherpa bekijkt een pedagogisch adviseur samen met u de situatie van uw kind en kiest de coach die bij hem past. De bijlessen vinden plaats aan huis, overal in België, of online, en ons team staat u te woord in het Nederlands, het Frans of het Engels. Hebt u nog vragen, kijk dan bij onze veelgestelde vragen.
