Het CESS sluit uw secundaire studies af in het Franstalig onderwijs en opent de deur naar het hoger onderwijs. In het 6de jaar horen er twee gemeenschappelijke externe proeven bij: Frans en geschiedenis. Hier leest u hoe ze werken, wat er in 2027 verandert en hoe u zich er goed op voorbereidt.
Wat is het CESS?
Het CESS (certificat d’enseignement secondaire supérieur) is het diploma secundair onderwijs van de Federatie Wallonië-Brussel, het Franstalig onderwijs in België. Het geeft onder meer toegang tot het hoger onderwijs. In het Nederlandstalig onderwijs bestaat deze proef niet.
U kunt het op twee heel verschillende manieren behalen:
- op school, door uw laatste jaar te slagen, met de gemeenschappelijke externe CESS-proeven Frans en geschiedenis;
- voor de jury van de Federatie Wallonië-Brussel (vaak “jury central” genoemd), als u het diploma buiten een school voorbereidt.
Dit artikel gaat vooral over de eerste weg. De tweede leggen we verderop uit.
Wie legt de externe CESS-proeven af?
De proeven zijn dezelfde, op dezelfde dag, voor alle betrokken leerlingen. Welke u aflegt, hangt af van uw studierichting:
- doorstromingsonderwijs (6de jaar algemeen, technisch of kunstsecundair onderwijs met doorstromingsfinaliteit): proef Frans en proef geschiedenis;
- kwalificatieonderwijs (6de jaar technisch of kunstsecundair onderwijs met kwalificatiefinaliteit, 7de jaar beroepsonderwijs): alleen de proef Frans.
Slagen voor een externe proef betekent dat u de geteste competentie in dat vak beheerst. Zakt u, of bent u gewettigd afwezig, dan beslist de klassenraad over het CESS op basis van uw hele schooljaar.
Het CESS Frans: wat wordt getest?
De proef Frans toetst niet de hele leerstof van het jaar. Ze evalueert één competentie, die vooraf wordt aangekondigd, en die competentie verschilt van sessie tot sessie:
- in juni 2026 ging de proef over de synthese: een reeks documenten over eenzelfde onderwerp samenvatten (UAA 2), in 200 minuten, met woordenboeken en grammatica’s toegelaten;
- in juni 2027 gaat ze over het beargumenteerde standpunt: schriftelijk reageren en een standpunt innemen (UAA 3).
Vraag altijd aan uw leerkracht welke competentie voor uw jaar is aangekondigd: daar werkt u in de eerste plaats aan.
Een synthese van documenten schrijven
De synthese van het CESS Frans vraagt om de ideeën uit verschillende documenten samen te brengen in een eigen, duidelijke en goed opgebouwde tekst. Dit maakt het verschil:
- alle documenten lezen en per document de hoofdgedachte en de argumenten noteren;
- de ideeën per thema groeperen, en niet document per document;
- in uw eigen woorden herformuleren, zonder hele zinnen over te schrijven;
- neutraal blijven: een synthese geeft de ideeën van de auteurs weer, zonder uw mening;
- tijd overhouden om spelling en verbindingswoorden na te lezen.
Het beargumenteerde standpunt voorbereiden
Hier is het omgekeerde: er wordt uw standpunt verwacht. Dat moet vanaf de inleiding duidelijk zijn en daarna gesteund worden door argumenten met concrete voorbeelden. Oefen om in enkele minuten een plan op te stellen, uw argumenten te variëren en rekening te houden met een tegengesteld standpunt.
Het CESS geschiedenis: wat wordt getest?
De proef geschiedenis is voor leerlingen in het doorstromingsonderwijs. Net als bij Frans evalueert ze één van de competenties van het vak, op basis van een documentenportfolio:
- in juni 2026 de bronnenkritiek, rond de verovering van de ruimte in de tweede helft van de 20ste eeuw, in 100 minuten;
- in juni 2027 de synthese, vanuit een onderzoeksvraag over de jaren 1970.
Oefen om bij elk document de auteur, de datum en de bedoeling te herkennen. Leer bronnen die elkaar tegenspreken met elkaar te vergelijken, en schrijf daarna een gestructureerd antwoord op de gestelde vraag. De context van de aangekondigde periode herhalen helpt sterk om de documenten te begrijpen.
CESS 2027: data en slaagdrempel
Volgens de omzendbrief van de Federatie Wallonië-Brussel van eind augustus 2026 vinden de CESS-proeven van 2027 plaats op:
- vrijdag 18 juni 2027 voor geschiedenis (doorstroming);
- maandag 21 juni 2027 voor Frans (doorstroming en kwalificatie).
Nog een belangrijke verandering: vanaf juni 2027 moet u minstens 60 % halen op elke certificerende externe proef om te slagen, tegenover 50 % vroeger. Een reden te meer om vroeg in het schooljaar te beginnen oefenen.
Oefenen met de proeven van vorige jaren
De CESS-proeven van vorige jaren, voor Frans en voor geschiedenis, worden met hun correctiewijzers gepubliceerd door de Federatie Wallonië-Brussel. Dat is de beste oefening die er is: u leert het echte formaat kennen, de lengte van de documenten en wat de verbeteraars verwachten.
Zo haalt u er het meeste uit:
- kies proeven die dezelfde competentie toetsen als uw sessie;
- maak ze in reële tijd, zonder onderbreking, met het toegelaten materiaal;
- verbeter uzelf daarna met de correctiesleutel en het beoordelingsrooster, criterium per criterium;
- noteer uw vaakst voorkomende fouten en werk eraan bij de volgende proef.
Twee of drie volledige proeven, grondig verbeterd, zijn meer waard dan tien vluchtig doorgenomen proeven. Om die herhaling te plannen, kunnen onze 5 tips om te studeren en te slagen voor je examens u helpen.
Het CESS behalen voor de jury van de Federatie Wallonië-Brussel
Met de jury van de Federatie Wallonië-Brussel kunt u het CESS behalen buiten een school: na schooluitval, na thuisonderwijs of bij een studiehervatting. U moet minstens 16 jaar zijn of houder van het CE2D.
Hier gaat het niet meer om twee externe proeven, maar om examens over de leerstof van de 3de graad (5de en 6de jaar). Voor het algemeen CESS betekent dat:
- vijf verplichte vakken: Frans, wiskunde, wetenschappen, moderne taal (Nederlands, Engels of Duits) en geschiedenis en aardrijkskunde;
- één keuzevak: economie, sociale wetenschappen, tweede moderne taal of Latijn.
De jury organiseert twee examencycli per jaar. Hij geeft geen les: de kandidaat bereidt zich alleen voor, in een privéschool of met begeleiding. Regelmatig studeren, vak per vak, is onmisbaar.
Ouders: hoe helpt u uw kind?
Op het einde van het secundair wordt uw kind zelfstandiger, maar het heeft nog altijd een kader nodig. U kunt helpen om de oefenmomenten te plannen, rustige werkmomenten te beschermen en een goed slaapritme te bewaren tijdens de blok.
Loopt een vak al lang vast, grijp dan liever in vanaf het begin van het schooljaar dan in de laatste weken.
Begeleiding voor het CESS
Bij My Sherpa kiest een pedagogisch adviseur de coach die bij uw noden past. In bijlessen Frans, aan huis overal in België of online, oefent uw coach met u de synthese of de argumentatie op echte proeven en verbetert hij uw teksten in detail.
Hij kan u ook helpen om een stevige studiemethode op te bouwen voor de examens van juni en de overstap naar het hoger onderwijs voor te bereiden.
