Leest uw kind traag, struikelt het over woorden die het toch al honderd keer gezien heeft of haalt het aan het einde van de lagere school nog steeds letters door elkaar? Dat kan wijzen op een gewone achterstand, of op dyslexie, een blijvende leesstoornis. Zo herkent u dyslexie, weet u bij wie u in België terechtkunt en helpt u uw kind in het dagelijks leven.
Wat is dyslexie?
Dyslexie is een specifieke leerstoornis die het lezen treft. Het kind heeft moeite om geschreven woorden snel en nauwkeurig te herkennen, waardoor lezen traag en vermoeiend wordt. Dyslexie hoort bij de familie van de ‘dys’-stoornissen, samen met dysorthografie voor het schrijven en dyscalculie voor het rekenen.
Dyslexie heeft niets te maken met intelligentie, luiheid of opvoeding. Een kind met dyslexie kan scherp redeneren en mondeling een rijke woordenschat hebben. Het is de stap van geschreven tekst naar taal die veel energie kost.
De stoornis is blijvend: ze verdwijnt niet met de leeftijd. Met goede begeleiding gaat een kind met dyslexie toch duidelijk vooruit en vindt het strategieën om een volledige schoolloopbaan af te ronden, tot in het hoger onderwijs.
Signalen van dyslexie die ouders alert kunnen maken
Bepaalde tekenen verdienen uw aandacht, zeker als ze blijven bestaan ondanks regelmatig oefenen:
- het heeft moeite om te begrijpen dat gesproken of geschreven woorden in lettergrepen en klanken kunnen worden opgesplitst;
- het ontcijfert moeilijk nieuwe of onbekende woorden;
- het herkent woorden die het vaak leest niet snel;
- het leest traag en schokkerig, met lange pauzes;
- het verwart klanken die op elkaar lijken (b en d, p en q, f en v) of draait letters om;
- het begrijpt een tekst goed als een volwassene hem voorleest, maar veel minder als het hem zelf leest;
- lezen vermoeit het snel en het vermijdt lezen zoveel mogelijk.
Eén enkel signaal is niet genoeg om iets te besluiten. Veel kinderen hebben het moeilijk aan het begin van het leesonderwijs zonder dyslexie te hebben. Pas als de moeilijkheden zich opstapelen en blijven, is het advies van een specialist aangewezen.
Dyslexie of tijdelijke leesmoeilijkheden?
Leesmoeilijkheden komen vaak door te weinig oefening, een slecht begrepen methode, een probleem met zien of horen, of te weinig zelfvertrouwen. Meestal verdwijnen ze met tijd en aangepaste uitleg.
Dyslexie daarentegen houdt stand ondanks die gewone oefening. Het kind werkt hard, maar het lezen wordt niet automatisch en de achterstand op leeftijdsgenoten blijft. De diagnose wordt daarom pas gesteld na een periode van leesonderwijs, wanneer de moeilijkheden over langere tijd zijn opgevolgd.
Wie stelt de diagnose dyslexie in België?
De diagnose steunt op een onderzoek door een logopedist. Met gestandaardiseerde tests meet die het lezen, het klankbewustzijn, de leessnelheid en het begrip, en vergelijkt de resultaten met die van kinderen van dezelfde leeftijd.
Rond dat onderzoek komen vaak ook andere professionals aan bod:
- de huisarts of kinderarts, het eerste aanspreekpunt, die zicht en gehoor kan laten nakijken en u naar de juiste specialisten doorverwijst;
- het CLB van de school (in Franstalige scholen het PMS-centrum), dat u adviseert en de brug slaat naar de leerkrachten;
- de neuropsycholoog, wanneer ook aandacht of geheugen onderzocht moeten worden en andere oorzaken uitgesloten moeten worden.
Logopedie kan gedeeltelijk terugbetaald worden door het RIZIV, via uw ziekenfonds, onder voorwaarden: een medisch voorschrift, een onderzoek met erkende tests en het akkoord van de adviserend arts. Informeer bij uw ziekenfonds en de logopedist voor u begint.
Hoe helpt u uw kind met dyslexie in het dagelijks leven?
De logopedist werkt aan het lezen zelf. Thuis is uw rol vooral om de inspanning te verlichten en het leerplezier te bewaren. Enkele tips die veel kinderen helpen:
- lees het de opdrachten, de teksten die het moet begrijpen en de lessen die het moet leren luidop voor;
- neem pauzes tijdens het lezen van een lange tekst, zodat het luidop kan samenvatten wat het net gelezen heeft;
- ondersteun het lezen met schema’s, tekeningen en kleuren;
- laat het zijn lessen opzeggen of zijn aanpak uitleggen eerder mondeling dan schriftelijk;
- geef het luchtige, gestructureerde teksten, getypt in een goed leesbaar lettertype;
- geef geen uitleg terwijl het leest: tegelijk lezen en luisteren vraagt te veel aandacht.
Het leesplezier bewaren
Samen een verhaal lezen, om de beurt een bladzijde, of naar een luisterboek luisteren terwijl het de tekst volgt, houdt het plezier in verhalen levend zonder uw kind uit te putten. Korte, regelmatige momenten werken beter dan één lange sessie die ontmoedigt.
Het zelfvertrouwen beschermen
Een kind met dyslexie hoort vaak dat het ‘niet genoeg zijn best doet’. Benoem zijn vooruitgang, ook kleine stappen, en zijn successen op andere vlakken. Een kind dat weer vertrouwen krijgt, aanvaardt makkelijker het werk dat van hem gevraagd wordt.
Op school: redelijke aanpassingen
In de Federatie Wallonië-Brussel (het Franstalige onderwijs) heeft een leerling met specifieke onderwijsbehoeften, zoals een vastgestelde dyslexie, recht op redelijke aanpassingen in het gewoon onderwijs. Ze zijn voorzien door het decreet van 7 december 2017, van kracht sinds 1 september 2018.
Concreet kan het gaan om:
- extra tijd voor toetsen en examens;
- opdrachten die voorgelezen of anders verwoord worden;
- vergrote, overzichtelijke documenten in een aangepast lettertype;
- het gebruik van een computer of voorleessoftware;
- spelling die minder zwaar doorweegt wanneer ze niet het doel van de evaluatie is.
De aanvraag gebeurt bij de directie van de school, op basis van de diagnose, en de aanpassingen worden besproken met de leerkrachten en het PMS-centrum. Ook voor de externe proeven van het Franstalige onderwijs, zoals het CEB (einde lager onderwijs) en het CE1D (einde eerste graad secundair), bestaan aanpassingen.
In Vlaanderen hebben leerlingen eveneens recht op redelijke aanpassingen; sinds 1 september 2023 is de ondersteuning geregeld door het decreet leersteun, met het CLB als aanspreekpunt.
De steun van een coach voor taal en studiemethode
Naast de logopedie helpt individuele begeleiding uw kind om het programma van de klas te volgen zonder zich uit te putten. De coach herhaalt de lessen met uw kind, mondeling en met visuele hulpmiddelen, en helpt het een manier van studeren te vinden die bij hem past.
Bij My Sherpa kiest een pedagogisch adviseur de coach op basis van de noden van uw kind, voor bijles Frans, huiswerkbegeleiding in de lagere school of hulp bij de studiemethode, aan huis overal in België of online.
Hebt u nog andere vragen over hoe wij werken? Bekijk onze veelgestelde vragen.
