U hebt uw notities meermaals herlezen, in de les leek alles duidelijk, en toch raken de ideeën op de dag van het examen in de war. Vaak ligt het niet aan de tijd die u in studeren steekt, maar aan de methode. De Feynmantechniek biedt een eenvoudige test om na te gaan of u de leerstof echt begrijpt.
De valkuil van passief herlezen
Een cursus herlezen geeft het gevoel dat u de stof beheerst. Wanneer u een definitie of formule terugziet, herkent u ze, en uw brein verwart die vertrouwdheid met begrip. Onderzoekers spreken van een ‘competentie-illusie’.
Het probleem duikt op wanneer de bladzijde niet meer voor u ligt. Op het examen moet u de informatie zelf terugvinden, ordenen en toepassen op een nieuwe vraag. Leerstof die u alleen herkent, volstaat dan niet meer.
De oplossing is overstappen van passief herhalen naar actief leren: zelf de uitleg geven, in plaats van ze te herlezen.
Wat is de Feynmantechniek?
Richard Feynman (1918-1988) was een Amerikaanse natuurkundige en won in 1965 de Nobelprijs voor de Natuurkunde. Hij stond bekend om de manier waarop hij heel complexe ideeën in eenvoudige woorden uitlegde, aan zijn studenten en aan het grote publiek.
De ‘Feynmantechniek’ draagt zijn naam, maar hij heeft ze zelf nooit in deze vorm beschreven. Ze werd na zijn dood opgebouwd, vanuit zijn manier van werken en een principe dat men hem toeschrijft: als u een idee niet eenvoudig kunt uitleggen, begrijpt u het nog niet goed.
Dat principe sluit aan bij wat onderzoek in de leerpsychologie vaststelt. Een toonaangevend overzicht (Dunlosky en collega’s, 2013) rekent zichzelf testen tot de meest doeltreffende methodes en vindt zelfuitleg nuttig. Herlezen en markeren behoren daarentegen tot de minst doeltreffende. De Feynmantechniek combineert precies die twee actieve aanpakken.
De 4 stappen van de Feynmanmethode
De methode past op één blad papier. Reken op een halfuur voor een goed afgebakend begrip; voor een volledig hoofdstuk zijn meerdere sessies nodig.
Stap 1: kies het begrip dat u wilt begrijpen
Kies een precies onderwerp: een natuurkundige wet, een stelling, een biologisch mechanisme, een historische oorzaak, een grammaticaregel. Schrijf de naam ervan bovenaan een blanco blad.
Hoe preciezer het begrip, hoe nuttiger de test. ‘De fotosynthese’ is beter dan ‘de biologie’.
Stap 2: leg het uit zoals aan een kind
Sluit uw cursus. Leg het begrip onder de titel uit in uw eigen woorden, alsof u het vertelt aan iemand die niets van het onderwerp weet, bijvoorbeeld een kind van 12.
- geen vakjargon en geen overgeschreven definities;
- korte zinnen die logisch op elkaar volgen;
- zo snel mogelijk een concreet voorbeeld.
U kunt het ook hardop doen, voor een familielid of tegenover een lege stoel. Het belangrijkste is dat u de uitleg geeft zonder naar uw notities te kijken.
Stap 3: spoor de hiaten op en ga terug naar de cursus
Op een bepaald moment loopt u vast, of gebruikt u een moeilijk woord omdat u het niet eenvoudig kunt zeggen. Dat is precies wat de methode zoekt: waar u vastloopt, zit de lacune.
Ga dan terug naar uw cursus of handboek, alleen voor dat punt. Herlees het betreffende deel om te begrijpen wat u ontbrak, niet om het vanbuiten te leren. Sluit daarna de cursus en herschrijf dat stuk van uw uitleg.
Stap 4: vereenvoudig en zoek vergelijkingen
Herlees uw volledige uitleg. Kan ze korter, duidelijker? Zoek een vergelijking uit het dagelijks leven: elektrische stroom als water in buizen, een wiskundige functie als een machine die omzet wat u erin stopt.
Als u het begrip kunt koppelen aan iets vertrouwds, blijft het veel beter hangen. Een vergelijking heeft wel haar grenzen: controleer of ze de inhoud van de cursus niet vervormt.
Een concreet voorbeeld
Neem het begrip gemiddelde snelheid, in de natuurkunde. Een eerste uitleg kan zijn: ‘het is de afstand gedeeld door de tijd’. Dat klopt, maar waarom?
Wanneer u verder probeert te gaan, loopt u misschien vast op het verschil tussen gemiddelde snelheid en de snelheid op een bepaald moment. Terug naar de cursus, dan een nieuwe versie: ‘Als een auto 120 km rijdt in 2 uur, reed hij gemiddeld 60 km per uur, ook al stond hij stil aan een rood licht en reed hij sneller op de autosnelweg.’
Die tweede versie toont dat u de betekenis van de formule begrijpt, en niet alleen de formule.
In welke vakken gebruikt u ze?
De Feynmantechniek is vooral nuttig in vakken waarin u een redenering moet begrijpen:
- de wetenschappen (fysica, chemie, biologie);
- vakken zoals wiskunde, om de betekenis van een eigenschap of een oplossingsmethode uit te leggen;
- geschiedenis, aardrijkskunde en economie, voor de verbanden tussen oorzaak en gevolg;
- de vakken in het hoger onderwijs, vol abstracte begrippen.
Ze is minder geschikt voor wat puur memoriseren is, zoals woordenschat van een taal of jaartallen. Daar werken andere hulpmiddelen beter, zoals vraag-en-antwoordkaartjes die u op regelmatige tijdstippen herhaalt. Beide aanpakken vullen elkaar goed aan.
Een hulpmiddel voor leerlingen… en voor ouders
Voor de leerling of student is het een manier om efficiënter te studeren. In plaats van een volledig hoofdstuk te herlezen, ziet u snel welke punten u slecht beheerst en richt u uw inspanning daarop. De methode past makkelijk in een studieplanning, zoals beschreven in onze 5 tips om te studeren en te slagen voor uw examens.
Voor ouders is het een eenvoudige manier om te begrijpen waar uw kind staat. Vraag het om u een punt uit zijn cursus uit te leggen:
- is de uitleg verward, dan ligt het probleem wellicht bij het begrijpen;
- is ze thuis duidelijk maar volgen de resultaten niet, dan kan de oorzaak elders liggen: memoriseren, organisatie, omgaan met stress.
Luister zonder meteen te verbeteren en stel naïeve vragen (‘en waarom?’). Uw kind wordt zo degene die lesgeeft, wat waardeert wat het al weet.
De grenzen van de methode
De Feynmantechniek vraagt inspanning. Uitleggen is vermoeiender dan herlezen, en de eerste pogingen kunnen frustrerend zijn. Dat is normaal: moeite hoort bij leren.
Ze vervangt ook geen oefeningen. In wiskunde of wetenschappen zijn een begrip snappen en het kunnen toepassen twee verschillende dingen: na de uitleg moet u nog oefenen op examenvragen.
Begeleiding krijgen
Sommige leerlingen hebben hulp nodig om nieuwe studiegewoonten in te bouwen. De coaches van My Sherpa werken met hen aan hun studiemethode : actief leren, plannen, zichzelf testen voor het examen. Een pedagogisch adviseur kiest de coach volgens de noden van de leerling, voor bijlessen aan huis overal in België of online, in het secundair en in het hoger onderwijs.
