Maakt uw kind veel spelfouten, schrijft het traag of zijn zijn teksten heel kort, terwijl het de leerstof mondeling goed begrijpt? Dan kan er een schrijfstoornis achter zitten. Dysorthografie, dysgrafie en dyspraxie worden vaak door elkaar gehaald, maar het zijn drie verschillende stoornissen die elk een andere aanpak vragen.
Drie verschillende stoornissen die vaak verward worden
Schrijven vraagt twee dingen tegelijk: weten hoe woorden gespeld worden, en de letters kunnen vormen. Schrijfstoornissen raken de ene of de andere vaardigheid, soms allebei.
Dysorthografie: een spellingstoornis
Dysorthografie is een hardnekkige stoornis in het leren spellen. Het kind heeft moeite om de klanken die het hoort te koppelen aan de letters die ze weergeven, en om spelling en grammaticaregels te onthouden en toe te passen.
Het handschrift kan perfect leesbaar zijn: het probleem zit in de spelling. Dysorthografie gaat heel vaak samen met dyslexie, de leesstoornis, maar kan ook op zichzelf voorkomen.
Dysgrafie: een stoornis in het schrijven zelf
Dysgrafie raakt de schrijfbeweging zelf. Het kind weet wat het wil schrijven, maar het handschrift is traag, onregelmatig, moeilijk leesbaar en soms pijnlijk. Het knijpt hard in de pen, wordt snel moe en doorstreept veel.
Dyspraxie: een stoornis in de coördinatie van bewegingen
Dyspraxie, ook ontwikkelingscoördinatiestoornis of DCD genoemd, gaat veel verder dan schrijven. De hersenen hebben moeite om bewegingen te plannen en te automatiseren: zich aankleden, knippen, een lat of passer gebruiken, fietsen.
Schrijven vraagt fijne, snelle bewegingen en lijdt er dus bijna altijd onder: dyspraxie gaat daarom vaak samen met dysgrafie. De spelling zelf wordt er niet rechtstreeks door geraakt.
In de praktijk: signalen om op te letten
Eén signaal op zich wijst nog niet op een stoornis. Pas als de moeilijkheden blijven, ondanks aangepast onderwijs en echte inspanningen, is het tijd om alert te zijn.
Op het vlak van spelling (dysorthografie):
- veel en hardnekkige spelfouten, ook in heel gewone woorden;
- hetzelfde woord dat in één tekst op verschillende manieren geschreven wordt;
- verwisselde klanken (b/d, f/v, ei/ij), letters die vergeten, omgedraaid of toegevoegd worden;
- grammaticaregels die het kind mondeling kent maar schriftelijk niet toepast (werkwoordspelling, meervouden);
- een mislukt dictee, terwijl de les wel geleerd was.
Op het vlak van de schrijfbeweging (dysgrafie, dyspraxie):
- een traag, onregelmatig handschrift met slecht gevormde of slecht uitgelijnde letters;
- verkrampt schrijven, vermoeidheid of pijn in de hand;
- doorstreepte blaadjes en onvolledige notities;
- bij dyspraxie ook andere moeilijke bewegingen: veters strikken, knippen, meetkunde, een blad ordelijk indelen.
In beide gevallen zijn opstellen vaak kort en weinig uitgewerkt. Alle inspanning gaat naar de spelling of het schrijven zelf, waardoor er te weinig energie overblijft om de ideeën te ordenen.
Vanaf welke leeftijd kan een diagnose gesteld worden?
Een kind dat leert schrijven, maakt fouten: dat is normaal. Van een stoornis spreken we pas als de moeilijkheden groot blijven en aanhouden, ondanks gerichte hulp. In de praktijk wordt dysorthografie zelden vastgesteld vóór het einde van het tweede of derde leerjaar.
De moeilijkheden kunnen ook later opduiken, in de middelbare school, wanneer teksten langer worden en het notitietempo omhooggaat. Een kind dat tot dan toe kon compenseren, kan dan plots vastlopen.
Bij wie kunt u terecht in België?
Praat er eerst over met de leerkracht of klastitularis van uw kind, en met het CLB (in Franstalige scholen: het PMS-centrum), dat u kan doorverwijzen. De diagnose zelf steunt op een onderzoek en testen door professionals:
- voor dysorthografie: een logopedisch onderzoek (spelling, lezen, taal) bij een logopedist, vaak aangevuld door een neuropsycholoog;
- voor dysgrafie en dyspraxie: een onderzoek van de schrijfbeweging en de motoriek, bij een kinderneuroloog, een ergotherapeut of een psychomotorisch therapeut, afhankelijk van de situatie.
Dat onderzoek sluit ook andere oorzaken uit: een probleem met het zicht, een aandachtsstoornis of gewoon achterstand door te weinig oefening.
Wat de school kan doen
Leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften hebben recht op redelijke aanpassingen. In Vlaanderen regelt het decreet leersteun dat sinds 1 september 2023, met het CLB als partner. In de Franstalige scholen geldt een decreet van 7 december 2017: de aanvraag steunt op een diagnose van een specialist, en de aanpassingen worden afgesproken tussen school, PMS-centrum en ouders.
Het kan bijvoorbeeld gaan om kopieën van de notities, extra tijd, het gebruik van een computer, of een evaluatie waarbij spelfouten in andere vakken niet meetellen. De invulling hangt af van elke leerling en elke school.
Hoe u uw kind thuis kunt begeleiden
Uw belangrijkste rol is het zelfvertrouwen van uw kind te beschermen. Een kind met dysorthografie of dysgrafie doet vaak meer moeite dan anderen, voor een resultaat dat kleiner lijkt.
- Beperk het schrijfwerk: laat het de les vooral mondeling, met schema’s of kant-en-klare fiches studeren. Het kan u ook zijn antwoorden dicteren.
- Scheid de taken: geef geen uitleg terwijl het schrijft. Eerst luisteren, dan schrijven.
- Zorg voor de notities: noteert het te traag, dan kan het de notities van een klasgenoot kopiëren en zich in de klas op het luisteren concentreren.
- Gebruik de computer: het toetsenbord, de spellingcontrole en spraakherkenning omzeilen een deel van de moeilijkheden, zeker in de middelbare school.
- Verbeter weinig, maar goed: kies één of twee regels om tegelijk aan te werken, in plaats van elke fout aan te duiden.
- Waardeer de inhoud: geef complimenten voor de ideeën, de woordenschat en de opbouw van de tekst, los van de spelling.
Dysorthografie gaat vaak samen met leesmoeilijkheden: de strategieën die bij dyslexie helpen (luchtige teksten, hardop lezen, luisterboeken) helpen dus ook hier.
Begeleiding naast de therapie
De behandeling gebeurt bij de logopedist, de ergotherapeut of de psychomotorisch therapeut. Daarnaast helpt regelmatige schoolbegeleiding uw kind om de lessen te volgen zonder uitgeput te raken, zijn werk te organiseren en weer vertrouwen te krijgen.
Bij My Sherpa kiest een pedagogisch adviseur voor uw kind een coach die rekening houdt met zijn stoornis en met het advies van zijn therapeuten. De lessen vinden plaats aan huis, overal in België, of online. Afhankelijk van de noden gaat het om bijlessen Frans, huiswerkbegeleiding in de lagere school of studiemethode.
Heeft uw kind ook gewoon geen zin meer in school? Ons artikel „Mijn kind houdt niet van school” kan u helpen om erover te praten.
