Het geheugenpaleis is al sinds de oudheid bekend en spreekt tot de verbeelding in films en series. Toch is deze geheugentechniek eenvoudig toe te passen: u legt wat u wilt onthouden op een plek die u door en door kent. Zo werkt ze, daarom werkt ze en zo past u ze toe op uw leerstof.
Wat is een geheugenpaleis?
Bij het geheugenpaleis (ook wel « loci-methode » of « methode van de plaatsen ») stelt u zich een vertrouwde plek voor en legt u in gedachten de informatie die u wilt onthouden op die plek neer, elk stukje op een vaste plaats. Om ze terug te vinden, loopt u in gedachten gewoon dezelfde route opnieuw.
Het idee is oud. Cicero vertelt het verhaal van de Griekse dichter Simonides van Keos, die na de instorting van een feestzaal de gasten zou hebben herkend door zich te herinneren waar iedereen aan tafel zat. Romeinse redenaars gebruikten de methode daarna om hun lange toespraken te onthouden.
Als u de serie Sherlock hebt gezien, hebt u er een beeld van: de detective bewaart zijn herinneringen in een « mind palace ». De werkelijkheid is bescheidener, maar het hulpmiddel blijft heel doeltreffend voor bepaalde soorten leerstof.
Waarom we vergeten wat we gestudeerd hebben
Veel leerlingen zeggen het: « Ik had gestudeerd, ik kende het, en bij de toets was ik alles kwijt. » Dat verschijnsel is al lang bekend. In 1885 toonde de Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus aan dat we heel snel vergeten in de uren en dagen na het leren, en dat het vergeten daarna vertraagt. Dat is de bekende « vergeetcurve ».
Zijn experimenten gingen over lettergrepen zonder betekenis: wat betekenis heeft, vergeten we minder snel. Maar de algemene les blijft overeind, en een studie uit 2015 heeft zijn resultaten herhaald: zonder herhaling verdwijnt een groot deel van wat we net geleerd hebben snel.
De hersenen onthouden vooral wat indruk heeft gemaakt en wat ze vaak gebruiken. Daarom werkt de avond ervoor studeren voor de toets van de volgende dag, maar veel minder voor het examen op het einde van het jaar.
Wat zorgt voor een goede memorisatie?
De geheugenpsychologie onderscheidt verschillende hefbomen waar de leerling echt invloed op heeft:
- Aandacht: wat u niet echt aandachtig hebt bekeken, onthoudt u moeilijk.
- Herhaling: tijdens het leren, maar vooral gespreid in de tijd, om het vergeten af te remmen.
- Diepe verwerking: hoe beter u een begrip begrijpt en uitdiept, hoe beter u het onthoudt.
- Verwijzing naar uzelf: informatie die u koppelt aan wat u meemaakt of wat u interesseert, blijft makkelijker hangen.
- Groeperen: verbanden leggen, ideeën met elkaar verbinden.
- Mentale beelden: u informatie helder voorstellen als een beeld.
Het geheugenpaleis werkt vooral op het inprenten (de codering), het moment waarop u de informatie opslaat. Het combineert meerdere hefbomen tegelijk: een bekende plek (verwijzing naar uzelf), scherpe beelden (mentale beelden) en opvallende scènes (diepe verwerking).
Een techniek die haar waarde heeft bewezen
Geheugenkampioenen, die de volgorde van meerdere kaartspellen kunnen onthouden, gebruiken bijna allemaal de loci-methode. En dat vermogen is te trainen.
In een studie die in 2017 in het tijdschrift Neuron verscheen (Dresler en collega’s), volgden volwassenen zonder bijzonder talent 40 dagen lang een training in deze methode, 30 minuten per dag. Ze gingen gemiddeld van 26 naar 62 onthouden woorden op een lijst van 72, en vier maanden later lagen hun resultaten nog altijd hoog.
Een kanttekening: de methode helpt om lijsten, stappen en elementen in een vaste volgorde te onthouden. Ze vervangt het begrijpen van een bewijs of een redenering niet.
Zo bouwt u uw geheugenpaleis, stap voor stap
1. Kies een plek die u door en door kent
Uw huis, uw kamer, de weg naar school of het huis van uw grootouders. Hoe vertrouwder de plek, hoe minder moeite het kost om er in gedachten rond te wandelen.
2. Leg een route en vaste plaatsen vast
Kies een route die altijd dezelfde is (van de voordeur naar de keuken, dan de woonkamer…) en duid precieze plaatsen aan: de deurmat, de kapstok, de tafel, de lamp. Op elke plaats komt één stukje informatie.
3. Maak van elke informatie een opvallend beeld
Een gewoon beeld vergeet u. Een overdreven, absurd of grappig beeld blijft hangen. Om een boodschappenlijst te onthouden (melk, maïs, kip, ham) stelt u zich bijvoorbeeld melk voor die over de deurmat stroomt, maïskolven aan de kapstok, een kip die aan tafel zit en een ham op de lampenkap.
4. Wandel door uw paleis om op te zeggen
Om de informatie terug te vinden, loopt u in gedachten opnieuw de route en « kijkt » u naar elke plaats. De volgorde van de route geeft de volgorde van de elementen, erg handig voor een tijdlijn of de stappen van een methode.
5. Herhaal met tussenpozen
Het paleis vervangt het herhalen niet. Ga er de volgende dag opnieuw langs, dan een paar dagen later, dan de week erna. Die gespreide herhaling maakt van een broze herinnering blijvende kennis.
Voorbeelden voor de lessen
De methode past bij veel vakken, zolang de leerstof in stukjes kan worden opgedeeld:
- Geschiedenis: zet de landen van de Eerste Wereldoorlog rond de familietafel, als bij een etentje dat uit de hand loopt. Oostenrijk-Hongarije hoort van de moord op aartshertog Frans Ferdinand, de ruzie barst los en de bondgenootschappen vormen zich voor uw ogen.
- Talen: koppel een woord uit de woordenschat van Nederlands of Engels aan een voorwerp in uw kamer, met een beeld dat aan de betekenis van het woord doet denken.
- Wetenschappen: leg de stappen van een proces (de fotosynthese, de mitose) in de opeenvolgende kamers van het huis.
- Spreekbeurten en mondelingen: zoals de Romeinse redenaars legt u elk deel van uw presentatie in een andere kamer.
Het geheugenpaleis is geen wondermiddel. Sommige leerlingen nemen het meteen over, anderen werken liever met fiches of mindmaps. Probeer het best op één hoofdstuk en houd wat voor u werkt.
Een hulpmiddel naast andere in een goede studiemethode
Memoriseren is maar een deel van studeren. U moet ook begrijpen, uw herhaling plannen en oefeningen maken. Onze 5 tips om te studeren en te slagen voor uw examens vullen deze techniek goed aan.
Hebt u moeite om uw leerstof te onthouden, of wilt u uw kind helpen zijn eigen manier van leren te vinden? Een coach kan daarbij helpen. Onze bijlessen studiemethode zijn er voor leerlingen uit het secundair en voor studenten uit het hoger onderwijs, aan huis overal in België of online.
Dit artikel neemt het artikel van Mad Barbez, coach bij My Sherpa, over en werkt het bij. Het steunde op de cursus algemene psychologie van de UCLouvain en op haar ervaring met haar leerlingen.
