In België geeft het diploma secundair onderwijs toegang tot de meeste studies in het hoger onderwijs. Enkele opleidingen vormen een uitzondering en beginnen met een toelatingsexamen, een vergelijkend examen of een toelatingsproef. Welke opleidingen zijn dat, en hoe verschillen die examens tussen Vlaanderen en de Federatie Wallonië-Brussel? Een overzicht.
Heeft u een toelatingsexamen nodig om naar de universiteit te gaan?
Meestal niet. In de Federatie Wallonië-Brussel (het Franstalige onderwijs) geeft het CESS, het diploma secundair onderwijs, toegang tot de grote meerderheid van de bacheloropleidingen, aan de universiteit en aan de hogeschool. In Vlaanderen speelt het diploma secundair onderwijs dezelfde rol.
Het hoger onderwijs blijft dus grotendeels open. Toelatingsexamens gelden voor een klein aantal opleidingen, om twee redenen:
- het aantal studenten beperken waar de plaatsen schaars zijn, zoals in geneeskunde en tandheelkunde;
- vooraf nagaan of de student over bepaalde vaardigheden beschikt, zoals wiskunde voor burgerlijk ingenieur of artistieke aanleg in de kunstopleidingen.
Daarnaast bestaat er een algemeen toelatingsonderzoek voor kandidaten die het vereiste diploma niet hebben. De regels verschillen per Gemeenschap: u kent ze best al in het laatste jaar van het secundair.
Toelatingsexamens in de Federatie Wallonië-Brussel
Geneeskunde en tandheelkunde: een vergelijkend examen
Sinds 2023 verloopt de toegang tot geneeskunde en tandheelkunde aan de Franstalige universiteiten via een vergelijkend examen (concours). Het aantal plaatsen ligt vooraf vast en enkel de best gerangschikte kandidaten mogen zich inschrijven. Een minimumscore halen volstaat dus niet: u moet bij de besten zijn.
Het examen wordt georganiseerd door de ARES, in één zittijd eind augustus (op 27 augustus in 2026). Inschrijven gebeurt online, via concoursmd.be. Het examen gaat over de wetenschappelijke vakken (biologie, chemie, fysica, wiskunde) en over communicatie en kritische analyse van informatie. My Sherpa bereidt daarop voor met Admissio (in het Frans).
Diergeneeskunde: een vergelijkend examen vanaf 2027
Tot nu toe gebeurde de selectie in diergeneeskunde aan de Franstalige universiteiten op het einde van het eerste jaar, via een rangschikking. Een decreet van juli 2026 verschuift ze naar het begin van de opleiding: vanaf het academiejaar 2027 komt er een vergelijkend toelatingsexamen naar het voorbeeld van geneeskunde en tandheelkunde.
Studenten die in 2026 beginnen, volgen nog het oude systeem. Wilt u diergeneeskunde studeren in Wallonië of Brussel, controleer dan de regels voor uw jaar bij de ARES en de betrokken universiteiten.
Burgerlijk ingenieur: een toelatingsexamen wiskunde
Voor de bacheloropleiding burgerlijk ingenieur (of burgerlijk ingenieur-architect) aan de Franstalige universiteiten moet u slagen voor een speciaal toelatingsexamen. Het wordt georganiseerd door de polytechnische faculteiten van de UCLouvain, de ULB, de ULiège en de UMONS, op basis van een gemeenschappelijk programma.
Het examen gaat over wiskunde: analyse, algebra, meetkunde en goniometrie. Er zijn elk jaar twee zittijden, begin juli en eind augustus of begin september. Leerlingen die in het secundair 6 uur wiskunde volgden, staan het sterkst; met minder uren zijn bijlessen wiskunde vaak nuttig.
Kunsthogescholen: een toelatingsproef
De Franstalige kunsthogescholen (écoles supérieures des arts: beeldende kunst, muziek, theater, film…) vragen dat u slaagt voor een toelatingsproef die elke school zelf organiseert. Die proef peilt naar de artistieke aanleg van de kandidaat: praktijk, portfolio, auditie of gesprek, afhankelijk van de afdeling.
Zonder CESS: het toelatingsexamen
Wie het CESS niet heeft, kan deelnemen aan het toelatingsexamen voor de studies van de eerste cyclus, dat de Franstalige universiteiten twee keer per jaar organiseren. Het gaat onder meer over Frans, wiskunde en een moderne taal, aangevuld met keuzevakken.
Wie slaagt, krijgt toegang tot de meeste bacheloropleidingen, behalve die met een eigen examen (burgerlijk ingenieur, geneeskunde, tandheelkunde, sommige kunstopleidingen). Een andere weg om het diploma zelf te behalen is de examencommissie van de Federatie Wallonië-Brussel, die we toelichten in ons artikel Het CESS voorbereiden.
Toelatingsexamens in Vlaanderen
Arts, tandarts en dierenarts: het toelatingsexamen
In Vlaanderen beginnen de opleidingen geneeskunde (arts), tandheelkunde (tandarts) en diergeneeskunde (dierenarts) met een toelatingsexamen dat de Vlaamse Gemeenschap organiseert. Elk jaar wordt een contingent van plaatsen vastgelegd en enkel de best gerangschikte kandidaten mogen starten. Voorbereiden kan met de voorbereiding van Studant, in Antwerpen, Brussel en Gent.
Het examen vindt één keer per jaar plaats, begin juli, met één dag per opleiding. U schrijft zich in het voorjaar in. Het examen is in het Nederlands: wie Franstalig is en naar een Vlaamse universiteit wil, werkt dus best ook aan zijn kennis van het Nederlands.
Ingenieurs en toekomstige leraren: een verplichte starttoets
Voor sommige opleidingen legt Vlaanderen een verplichte starttoets op (vroeger ijkingstoets genoemd). Dat is onder meer het geval voor de ingenieursopleidingen (burgerlijk ingenieur, industrieel ingenieur, bio-ingenieur) en voor de lerarenopleiding.
Deelnemen is verplicht, maar het resultaat sluit niemand uit: u kunt zich inschrijven, wat uw score ook is. Slaagt u niet, dan volgt u wel een verplicht remediëringstraject, voor of tijdens het academiejaar.
Kunstopleidingen en kandidaten zonder diploma
De kunstopleidingen van de Vlaamse hogescholen (audiovisuele en beeldende kunst, muziek en podiumkunsten) vragen een bindende artistieke toelatingsproef. Kandidaten zonder diploma secundair onderwijs kunnen een toelatingsonderzoek afleggen bij de instelling zelf, of een gemeenschappelijke toelatingsproef voor de graduaatsopleidingen.
Vergelijkend examen, toelatingsexamen, starttoets: wat is het verschil?
- Vergelijkend examen (arts, tandarts, dierenarts in Vlaanderen; geneeskunde, tandheelkunde en binnenkort diergeneeskunde in de Federatie Wallonië-Brussel): een beperkt aantal plaatsen en een rangschikking. Een goede score volstaat niet, u moet bij de besten zijn.
- Toelatingsexamen (burgerlijk ingenieur aan de Franstalige universiteiten, examen zonder CESS): een niveau dat u moet halen. Iedereen die slaagt, mag zich inschrijven.
- Artistieke toelatingsproef: een evaluatie van uw aanleg, eigen aan elke school.
- Vlaamse starttoets: een verplichte maar niet-bindende test, die zo nodig naar remediëring leidt.
Data, programma’s en inschrijvingsgeld veranderen van jaar tot jaar. De betrouwbare bron blijft altijd de organisator: de Vlaamse Gemeenschap, de ARES, de faculteit of de school.
Tijdig voorbereiden
Deze examens draaien vaak om leerstof uit het laatste jaar van het secundair: wiskunde, chemie, fysica, biologie. Vergelijk dus vroeg het programma van het examen met wat u echt in de klas hebt gezien, zodat u weet welke achterstand u moet inhalen.
Sinds 2003 begeleidt My Sherpa leerlingen en studenten met coaches die een pedagogisch adviseur kiest volgens het vak en het doel. De bijlessen gaan door aan huis, overal in België, of online. Meer over de begeleiding van studenten leest u op onze pagina hoger onderwijs.
