Men noemt ze hoogbegaafd, vroegrijp of slimme kinderen met een hoog potentieel. Achter die woorden zitten kinderen die snel leren, honderd vragen stellen en het soms moeilijk hebben op school. Een hoogbegaafd kind begrijpen, begint bij weten waarover we het hebben, en het dan begeleiden zoals het is.
Hoogbegaafd, hoog potentieel, vroegrijp: waarover gaat het?
Deze termen beschrijven dezelfde realiteit. „Hoogbegaafd” is in Vlaanderen het gangbare woord, „intellectueel vroegrijp” benadrukt dat het kind voorloopt op zijn leeftijd. In het Franstalige onderwijs spreekt men vaak van hoog potentieel (HP) of hoog intellectueel potentieel (HIP).
Volgens de gangbare afspraak spreekt men van hoogbegaafdheid vanaf een intelligentiequotiënt (IQ) van 130, gemeten met een gestandaardiseerde test. Die tests zijn zo opgebouwd dat ongeveer 2 % van de bevolking boven die drempel uitkomt: dat cijfer volgt dus uit de definitie zelf, het is geen telling.
Die drempel blijft een richtpunt. Twee kinderen met hetzelfde IQ kunnen een heel ander profiel hebben: het ene blinkt overal uit, het andere is sterk in spreken en struikelt over het schrijven. Hoogbegaafdheid beschrijft een manier van functioneren, met sterke punten en kwetsbaarheden.
Signalen die uw aandacht kunnen trekken
Geen enkel signaal op zich wijst op hoogbegaafdheid. Het is de opeenstapeling ervan, over een langere periode, die u aan het denken kan zetten. Kenmerken die vaak beschreven worden bij een hoogbegaafd kind:
- een grote nieuwsgierigheid, met onophoudelijk vragen over allerlei onderwerpen;
- snel leren, vaak zelfstandig (vroeg lezen, passie voor een heel specifiek domein);
- een heel goed geheugen voor wat het ziet of hoort;
- vertakt denken: de ideeën borrelen op, maar de ordening ervan kan ontbreken;
- juiste redeneringen die moeilijk uit te leggen zijn, omdat het kind het antwoord „ziet” zonder de stappen te beschrijven;
- een grote gevoeligheid, empathie en een sterk rechtvaardigheidsgevoel;
- een ontwikkelde kritische geest en de behoefte om het waarom van regels te begrijpen;
- vlot spreken, soms in contrast met het schrijven;
- een voorkeur voor het gezelschap van oudere kinderen of volwassenen.
Deze kenmerken komen ook bij andere kinderen voor. Een nieuwsgierig en gevoelig kind is niet noodzakelijk hoogbegaafd, en een hoogbegaafd kind vinkt niet alle vakjes aan.
Waarom kan een hoogbegaafd kind het moeilijk hebben op school?
We stellen ons de hoogbegaafde leerling graag voor als de beste van de klas. Dat is soms zo. Maar het onderwijs van de Federatie Wallonië-Brussel erkent het: deze leerlingen hebben niet altijd een vlotte schoolloopbaan. Daar zijn verschillende redenen voor.
- Verveling: als de leerstof al gekend lijkt, haakt het kind af, begint het moeilijk aan zijn werk en leert het niet om zich in te spannen.
- Studiemethode: gewend om te slagen zonder te studeren, staat het machteloos op de dag dat het geheugen niet meer volstaat, vaak in het secundair.
- Anders zijn: het kan zich anders voelen dan zijn klasgenoten, wat weegt op zijn zelfvertrouwen en zijn sociale leven.
- De relatie met volwassenen: zijn behoefte om regels te begrijpen kan als provocatie overkomen, en er ontstaan spanningen met de leerkracht of thuis.
Hoogbegaafdheid kan ook samengaan met een leerstoornis (dyslexie, dyspraxie, ADHD). Men spreekt dan van dubbel bijzonder (twice exceptional): de capaciteiten van het kind verbergen deels zijn moeilijkheden, en omgekeerd.
Moet u uw kind laten testen?
Een test is geen doel op zich. Hij wordt nuttig wanneer het kind niet goed in zijn vel zit, wanneer zijn resultaten niet overeenkomen met zijn capaciteiten, of wanneer u vragen hebt over zijn studiekeuze of een eventueel overslaan van een jaar.
Hoogbegaafdheid wordt vastgesteld tijdens een psychologisch onderzoek door een psycholoog of neuropsycholoog. Bij kinderen gebeurt dat meestal met een gestandaardiseerde intelligentieschaal (zoals de WISC-V), aangevuld met een gesprek en een analyse van het profiel. Een score alleen, zonder die interpretatie, zegt weinig. Online IQ-tests laten geen diagnose toe.
Het CLB (in het Franstalige onderwijs: het centrum PMS) van de school is een eerste, gratis aanspreekpunt: het kan samen met u de situatie bekijken en u doorverwijzen.
Wat de school kan doen
De Federatie Wallonië-Brussel, bevoegd voor het Franstalige onderwijs, heeft ervoor gekozen hoogbegaafde leerlingen in het gewone onderwijs te houden. Sinds het decreet van 7 december 2017, van kracht sinds september 2018, hebben leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften recht op redelijke aanpassingen, en hoog intellectueel potentieel is een van de profielen waarvoor de Federatie een fiche voor leerkrachten heeft gepubliceerd.
Concreet vertrekken deze aanpassingen van een diagnose door een specialist en worden ze besproken met de school en het CLB of het centrum PMS: verrijkend werk, verdiepingsprojecten, hulp bij het plannen, bijvoorbeeld. Bespreek het met de klastitularis van uw kind.
Hoe begeleidt u uw kind in het dagelijks leven?
Uw rol als ouder blijft centraal. Enkele tips, aan te passen aan uw kind:
- Help het zichzelf te begrijpen: leg uit hoe het functioneert en wat de school ervan verwacht, zonder het voor te stellen als „beter” dan de anderen.
- Bied een duidelijk kader: uitgelegde regels en vaste grenzen voor het werk en de discussies stellen het kind gerust, eerder dan dat ze het afremmen.
- Leg het waarom uit: een hoogbegaafd kind aanvaardt een opdracht beter als het de zin ervan begrijpt.
- Waardeer de inspanning, niet alleen het resultaat: dat bereidt het voor op de jaren waarin slagen werk zal vragen.
- Voed zijn nieuwsgierigheid: boeken, musea, projecten, uitdagingen op zijn niveau, en momenten om samen een onderwerp uit te diepen dat het boeit.
- Moedig creatieve en sportieve activiteiten aan, waarmee het zich op een andere manier kan uiten en andere kinderen kan ontmoeten.
- Respecteer het zoals het is, met zijn sterke punten en kwetsbaarheden, zonder alles tot het IQ te herleiden.
Hoogbegaafdheid is maar één facet van intelligentie. Ons artikel over de 8 intelligentievormen en hun impact op school helpt u te zien hoe uw kind het best leert. En als verveling het van de lessen afhoudt, lees dan ook mijn kind houdt niet van school.
Individuele begeleiding, op zijn eigen tempo
Veel hoogbegaafde kinderen hebben nooit leren leren. Bijles in studiemethode helpt hen om zich te organiseren, te plannen en regelmatig inspanningen te leveren, voordat de moeilijkheden zich vastzetten.
Bij My Sherpa kiest een pedagogisch adviseur voor uw kind een coach die bij zijn profiel past: iemand die het kan prikkelen, met tact kan bijsturen en uitdagingen kan aanbieden. De bijlessen vinden plaats aan huis, overal in België, of online, zowel in het lager onderwijs als in het secundair onderwijs.
