Instagram, TikTok, Snapchat, WhatsApp: sociale media horen bij het dagelijkse leven van jongeren, van het secundair tot het hoger onderwijs. Ze brengen mensen samen, informeren en kunnen helpen bij het leren. Ze kunnen ook knabbelen aan de slaap, de concentratie en het zelfvertrouwen. Dit weten we over hun impact, en zo houdt u het gebruik in dienst van de studies.
Wat is de impact van sociale media op jongeren?
Ouders stellen die vraag vaak, en het antwoord is genuanceerd. Onderzoek ziet zowel positieve als negatieve effecten. Alles hangt af van de tijd die eraan besteed wordt, van wat de jongere er precies doet, van het moment van de dag en van zijn persoonlijke situatie.
Een recent en betrouwbaar ijkpunt komt van de HBSC-studie, uitgevoerd samen met de Wereldgezondheidsorganisatie bij bijna 280 000 jongeren van 11, 13 en 15 jaar in 44 landen en regio’s in Europa, Centraal-Azië en Canada. In 2022 vertoonde 11 % van hen tekenen van problematisch gebruik van sociale media: moeite om hun gebruik onder controle te houden, met negatieve gevolgen voor hun leven. In 2018 was dat 7 %.
Twee nuances zijn belangrijk:
- de grote meerderheid van de jongeren gebruikt sociale media zonder de controle te verliezen;
- meisjes zijn vaker betrokken dan jongens (13 % tegenover 9 % in dezelfde studie).
Veel studies vinden een verband tussen intensief gebruik en minder welzijn, maar dat verband is vaak zwak. Ze kunnen ook moeilijk zeggen in welke richting het werkt: maken sociale media sommige jongeren kwetsbaarder, of zoeken jongeren die het al moeilijk hebben er meer hun toevlucht? Onderzoekers zijn het daarover niet eens. Daarom loont het om naar elke jongere apart te kijken in plaats van naar een gemiddelde.
De voordelen van sociale media voor studenten
Goed gebruikt bewijzen sociale media een leerling of student echte diensten:
- In contact blijven: contact houden met vrienden, zeker na een verhuis, een schoolwissel of de start aan de universiteit.
- Elkaar helpen: in een klasgroep delen leerlingen een lessenrooster, een vergeten opdracht of lesnotities.
- Anders leren: korte video’s leggen een begrip uit de chemie, een grammaticaregel of een rekenmethode uit.
- Een gemeenschap vinden: een jongere met een zeldzame passie, of die zich op school alleen voelt, vindt er mensen die op hem lijken.
- De toekomst voorbereiden: in het hoger onderwijs helpt LinkedIn om beroepen te ontdekken, een stage te vinden en een professioneel netwerk op te bouwen.
De nadelen van sociale media op school
Concentratie en studietijd
De apps zijn ontworpen om de aandacht vast te houden: eindeloos scrollen, video’s die elkaar opvolgen, meldingen. Een studiemoment dat om de vijf minuten onderbroken wordt door een bericht, vraagt telkens inspanning om opnieuw in de leerstof te duiken.
De tijd die “maar een paar minuutjes” duurt, telt snel op. Die gaat vaak af van het zelfstandige werk, net datgene wat het verschil maakt op de examens.
Slaap
Een scherm in bed stelt het inslapen uit. Groepsgesprekken lopen door tot laat op de avond, en de angst om iets te missen doet jongeren hun telefoon checken. Een vermoeide leerling onthoudt minder goed wat hij geleerd heeft en concentreert zich minder in de klas.
Vergelijken en sociale druk
Sociale media tonen bijgewerkte levens: perfecte lichamen, vakanties, successen. In de adolescentie, de leeftijd waarop jongeren zichzelf vormen, kan die voortdurende vergelijking op het zelfbeeld wegen. Het aantal likes wordt soms een maatstaf voor de eigen waarde.
Cyberpesten
Spot en geruchten die vroeger op school ontstonden, volgen de jongere nu tot thuis, op elk uur. Een stemmingswissel, plotse terugtrekking of een telefoon die altijd verstopt wordt, kunnen signalen zijn.
De smartphone op school: wat zegt de regel?
Sinds het begin van het schooljaar op 25 augustus 2025 verbiedt een decreet van de Federatie Wallonië-Brussel het recreatieve gebruik van smartphones en verbonden toestellen in de Franstalige kleuter-, lagere en secundaire scholen. De regel geldt in de klas, op de speelplaats en tijdens schooluitstappen. Pedagogisch gebruik, op vraag van de leerkracht, blijft toegestaan.
Elke school legt de praktische afspraken vast in haar reglement: telefoon uit, in de boekentas of op een vaste plaats afgegeven. Thuis tellen daarentegen de gewoonten van het gezin.
Ouders: hoe begeleidt u uw tiener?
Een totaalverbod werkt zelden bij tieners. Wat meer helpt, is een duidelijk kader dat u samen bespreekt:
- Praat over wat hij er doet, niet alleen over de tijd die hij eraan besteedt: welke accounts volgt hij, wat vindt hij leuk, waar voelt hij zich ongemakkelijk bij?
- Spreek telefoonvrije momenten af: tijdens het huiswerk, tijdens de maaltijden en ’s nachts, met de oplader buiten de slaapkamer.
- Geef het goede voorbeeld: een tiener merkt snel op of zijn ouders aan tafel op hun scherm kijken.
- Let op signalen: vermoeidheid, dalende punten, zich afzonderen, prikkelbaarheid wanneer de telefoon er niet is.
Gaat het ongenoegen verder dan school, dan zijn de huisarts of het CLB (in Franstalige scholen het PMS-centrum) een goed eerste aanspreekpunt. En als de school zelf het probleem is, kan ons artikel Mijn kind gaat niet graag naar school u op weg helpen.
Studenten: sociale media op hun plaats houden
In het hoger onderwijs controleert niemand nog uw studietijd. Enkele eenvoudige gewoonten beschermen uw concentratie:
- werk in blokken van 25 tot 50 minuten, met de telefoon in een andere kamer of in vliegtuigmodus, en neem daarna een echte pauze;
- schakel de meldingen uit van apps die niet onmisbaar zijn;
- gebruik de schermtijdfuncties van uw telefoon om te zien waar uw uren naartoe gaan;
- houd de vakgroepen voor wederzijdse hulp, en verlaat de groepen die u afleiden zonder iets op te leveren.
Wilt u verder gaan? Onze 5 tips om te studeren en te slagen voor je examens leggen uit hoe u uw studie organiseert.
Een werkmethode terugvinden die standhoudt
Wanneer sociale media te veel plaats hebben ingenomen, is het moeilijkste vaak een ritme terugvinden. Bij My Sherpa kiest een pedagogisch adviseur voor de leerling of student een coach die bij zijn profiel past. In bijlessen, aan huis overal in België of online, helpt de coach om het werk te plannen, zich te concentreren tijdens korte en efficiënte sessies en de vakken bij te werken die eronder geleden hebben.
Dat is precies de bedoeling van de begeleiding in studiemethode, in het secundair en in het hoger onderwijs.
Sociale media zijn op zich goed noch slecht: het gebruik maakt het verschil. Met een duidelijk kader en een beetje methode kunnen ze een hulpmiddel blijven in het studentenleven.
