Sommigen kunnen niet studeren zonder muziek. Anderen hebben absolute stilte nodig om zich te concentreren. Nog anderen verkiezen de sfeer van een bibliotheek of een café. Maar stemmen die voorkeuren echt overeen met de omstandigheden waarin je het best leert? En kan muziek, vaak gezien als een bondgenoot van de concentratie, soms een afleiding worden?
Waarom beïnvloedt de geluidsomgeving het leren?
Stel je drie studenten voor die hetzelfde examen voorbereiden:
- de eerste installeert zich op zijn kamer, sluit de deur en zoekt de grootst mogelijke stilte;
- de tweede zet zijn oortjes op en start zijn favoriete playlist;
- de derde werkt in de bibliotheek, omringd door andere studenten en een zacht achtergrondgeluid.
Alle drie hebben ze het gevoel de ideale omstandigheden gevonden te hebben. Maar wie leert echt het best?
Het antwoord is minder vanzelfsprekend dan het lijkt. De geluidsomgeving kan de aandacht, het geheugen en het vermogen om bepaalde taken uit te voeren beïnvloeden. Maar de effecten verschillen naargelang de persoon, de activiteit en het soort geluid.
Vooral twee dingen moet je onderscheiden: het comfort dat je ervaart tijdens het werken, en de echte doeltreffendheid van het leren. Muziek kan helpen om aan het werk te gaan, een taak aangenamer maken of het humeur verbeteren, zonder dat je daardoor beter onthoudt. Omgekeerd kan een stille kamer minder aangenaam lijken en toch veeleisende denktaken bevorderen.
Studeren met muziek: goed of slecht idee?
Muziek hoort bij de werkgewoonten van veel leerlingen, studenten en volwassenen. Ze kan energie geven, het humeur verbeteren of een repetitieve activiteit minder eentonig maken. Voor sommigen is het zelfs een ritueel dat de overgang van ontspanning naar werk markeert. Dat is vooral handig om te beginnen aan een taak die je graag uitstelt.
Maar ook muziek vraagt een deel van de aandacht.
Tijdens het studeren moeten de hersenen de nuttige informatie selecteren, ze even in het geheugen houden en ze soms bewerken om een probleem op te lossen. Als muziek op hetzelfde moment dezelfde middelen aanspreekt, kan ze het werk storen. Dat geldt vooral als je een complexe tekst leest, woordenschat leert of een redenering uitschrijft.
Muziek kan dus de bereidheid om te werken verbeteren, zonder de prestaties te verbeteren. Alles hangt af van wat je aan het doen bent.
Muziek met of zonder tekst: een belangrijk verschil
Niet alle muziek heeft hetzelfde effect. Een liedje waarvan je de tekst kent, trekt spontaan de aandacht: je betrapt jezelf erop dat je de tekst volgt, op het refrein wacht of zelfs in je hoofd meezingt.
Lezen, schrijven of verbale informatie onthouden doet een beroep op de taalverwerking. De tekst van een liedje gaat dan de concurrentie aan met wat je probeert te leren. Een student die biologiedefinities instudeert terwijl hij naar een Nederlandstalig liedje luistert, kan daar last van hebben, zelfs als hij niet bewust op de tekst let.
Instrumentale muziek houdt voor dit soort taken doorgaans minder risico in. Maar niet om het even welke: een erg ritmisch stuk, vol variaties of luid gespeeld, kan de aandacht ook afleiden. Rustige, vrij gelijkmatige muziek op een laag volume wordt doorgaans beter verdragen.
Samengevat:
- voor activiteiten die veel taal vragen, blijft stilte de veiligste keuze;
- wil je toch muziek, dan zijn discrete instrumentale nummers beter dan liedjes met tekst.
Is stilte altijd de beste omgeving?
In veel situaties wel. Stilte beperkt afleiding en laat meer aandacht over voor de taak. Dat is vooral nuttig om een complex begrip te ontdekken, een redenering te begrijpen of nieuwe informatie te onthouden.
Maar absolute stilte past niet bij iedereen. Sommigen vinden ze ongemakkelijk. Anderen worden heel gevoelig voor het minste geluid als alles stil is: een deur die dichtslaat of een gesprek in de gang stoort hen dan meer dan een regelmatig achtergrondgeluid.
Ook vermoeidheid, stress en gewoonten spelen mee. Wie gewend is te werken in een drukke omgeving, heeft misschien wat tijd nodig om zich goed te voelen in een volkomen stille kamer.
Stilte heeft dus echte voordelen, maar de ideale omgeving blijft die waarin je je aandacht lang kunt vasthouden.
Waarom studeren sommigen graag met achtergrondgeluid?
Het geroezemoes van een café, het gemurmel in een bibliotheek, de regen of het gezoem van een ventilator kunnen verrassend aangenaam zijn tijdens het werken. Die sferen hebben iets gemeen: ze zijn vrij constant en voorspelbaar. Een regelmatig geluid kan storende losse geluiden maskeren, zoals gesprekken in de verte of wat heen en weer geloop in de kamer ernaast.
Dat verklaart waarom sommigen graag witte ruis, roze ruis of sfeergeluiden van streamingplatforms gebruiken. Het zijn echter geen universele oplossingen: afhankelijk van de studies, de taken, de personen en het soort geluid zijn de gemeten effecten nu eens positief, dan weer onbestaand of negatief.
Je moet ook een regelmatig achtergrondgeluid onderscheiden van een gesprek dat je kunt verstaan. Mensen naast je horen praten is bijzonder storend als je leest of schrijft, zelfs als je het gesprek niet volgt: de woorden trekken ongewild de aandacht. Een rustige bibliotheek en een druk café zijn dus niet gelijkwaardig, ook al is hun gemiddelde geluidsniveau vergelijkbaar.
Vragen alle taken dezelfde omstandigheden?
Dat is waarschijnlijk het belangrijkste punt. We spreken over “werken” of “studeren” alsof het om één activiteit gaat. Toch vragen een nieuw hoofdstuk leren, notities overschrijven, een oefening oplossen of een gekend onderwerp herhalen niet dezelfde vaardigheden. De ideale geluidsomstandigheden kunnen dus veranderen binnen eenzelfde studiesessie.
Om een nieuwe leerstof te begrijpen
Een nieuw begrip ontdekken vraagt veel aandacht en werkgeheugen: je moet uitleg volgen, verbanden leggen met wat je al weet en stap voor stap je begrip opbouwen. Stilte of een heel rustige omgeving is dan doorgaans beter.
Om te memoriseren
Definities, woordenschat of formules leren vraagt dat je je concentreert op wat je moet onthouden. Muziek met tekst kan vooral het verbaal memoriseren storen. Ook hier is stilte een goed vertrekpunt.
Om oefeningen te maken
Dat hangt af van de moeilijkheid. Een nieuwe of complexe oefening, met meerdere denkstappen, maak je beter in alle rust. Repetitieve oefeningen op leerstof die je al beheerst, kunnen wel samengaan met discrete muziek, die de activiteit aangenamer maakt zonder noodzakelijk de resultaten te schaden.
Voor eenvoudige of repetitieve taken
Documenten ordenen of notities in het net schrijven vraagt minder mentale inspanning. Muziek kan dan helpen om gemotiveerd te blijven en het werk aangenamer te maken.
Daarom kan eenzelfde persoon muziek waarderen bij sommige activiteiten en stilte verkiezen bij andere.
En klassieke muziek? Het beroemde “mozarteffect”
Het idee dat luisteren naar Mozart je intelligenter maakt, kende enorm veel succes. Het komt van een studie uit 1993 die een tijdelijke verbetering vaststelde van bepaalde prestaties in ruimtelijk redeneren na het beluisteren van een sonate van Mozart. Dat resultaat werd daarna breed verspreid, tot men ging geloven dat klassieke muziek slimmer maakt.
Later onderzoek heeft die interpretatie sterk genuanceerd. De waargenomen effecten zouden eerder te verklaren zijn door een verandering in stemming of alertheid dan door een bijzondere eigenschap van de muziek van Mozart. Er is dus geen sterk bewijs dat luisteren naar klassieke muziek het geheugen of de schoolresultaten verbetert.
Nutteloos is ze daarom niet: als ze helpt om te ontspannen, aan het werk te gaan of een aangename sfeer te scheppen, heeft ze haar nut. Alleen is geen enkel muziekgenre een wondermiddel om beter te leren.
Hoe vind je de omstandigheden die bij jou passen?
Zoek niet naar een universele regel, maar observeer je eigen gewoonten en vergelijk ze met je resultaten. Hier is een klein experiment voor drie vergelijkbare sessies, met taken van een gelijkaardige moeilijkheid:
- Eerste sessie: werk in stilte.
- Tweede sessie: luister naar rustige instrumentale muziek, op een laag volume.
- Derde sessie: probeer een regelmatig achtergrondgeluid, zoals regen of de sfeer van een bibliotheek.
Noteer na elke sessie hoe geconcentreerd je was, hoe vaak je onderbroken werd en hoe efficiënt je je voelde. Maar ga vooral na wat je echt geleerd hebt: sluit na een hoofdstuk je cursus en probeer de hoofdideeën weer te geven; vergelijk na een reeks oefeningen het aantal juiste antwoorden en de tijd die je nodig had.
Het is geen wetenschappelijk bewijs, maar de oefening helpt je je gewoonten beter te kennen. Herhaal ze met verschillende soorten taken: misschien ontdek je dat muziek goed werkt bij sommige oefeningen, maar stoort wanneer je een tekst moet onthouden of een moeilijk probleem moet oplossen.
Leren je eigen werkomgeving te creëren
Je omgeving organiseren hoort bij de studiemethode, net als plannen, notities nemen of memoriseertechnieken. Weten in welke omstandigheden je efficiënt werkt, is net zo nuttig, in de lagere school, het secundair, het hoger onderwijs en voor volwassenen in opleiding.
Een aangepaste omgeving maakt concentreren makkelijker, beperkt de vermoeidheid door onderbrekingen en verbetert de kwaliteit van de tijd die je aan leren besteedt. Geluid is trouwens maar één bron van afleiding: over meldingen en multitasken lees je meer in ons artikel “Neemt ons concentratievermogen echt af?”, en over het plannen van je studietijd in hoe je je studie plant.
Efficiënt leren hangt niet alleen af van de kennis die je moet verwerven. Het vraagt ook dat je begrijpt hoe je leert, en in welke omstandigheden je het beste van jezelf geeft.
Moet je de muziek dan uitzetten om beter te leren?
Niet noodzakelijk.
Muziek kan een bondgenoot zijn als ze de motivatie ondersteunt, het humeur verbetert of een repetitieve taak aangenamer maakt. Maar ze kan een afleiding worden, vooral met tekst of tijdens een veeleisende denkactiviteit. Stilte biedt doorgaans goede omstandigheden om te begrijpen, te onthouden en te redeneren. En de effecten van achtergrondgeluid hangen af van de aard ervan en van ieders gevoeligheid.
In plaats van muziek en stilte tegenover elkaar te zetten, pas je je geluidsomgeving beter aan het werk aan. De echte vraag is misschien niet “Met welke muziek studeer ik het liefst?”, maar “In welke omstandigheden leer ik echt het best?”. En het antwoord is wel enkele proeven waard.
Begeleiding zoeken
Werkt uw kind lang zonder veel te onthouden, of weet het niet hoe het zijn studiemomenten moet organiseren? Bij My Sherpa maakt een pedagogisch adviseur eerst samen met u de balans op, en kiest dan een coach die uw kind helpt een studiemethode te vinden die bij zijn noden past en zelfstandiger te worden. De bijlessen vinden plaats aan huis, overal in België, of online.
