Zelfstandig leren komt er niet plots bij de overstap naar het secundair. Het groeit stap voor stap, vanaf de kleuterklas en doorheen de hele lagere school, via eenvoudige dagelijkse gewoonten. Zo moedigt u het thuis aan bij uw kind, zonder het werk in zijn plaats te doen.
Wat is zelfstandig leren?
Een kind dat zelfstandig werkt voor school, kan zelf aan de slag gaan, begrijpt wat er van hem gevraagd wordt, organiseert zich en zoekt een oplossing als het vastloopt. Het weet ook op het juiste moment hulp te vragen, en ook dat hoort bij zelfstandigheid.
Die vaardigheid ontwikkelt zich met de leeftijd. Van een kind van 6 jaar verwacht men dat het zijn boekentas klaarmaakt met een beetje hulp. Van een kind van 11 dat het zijn huiswerk alleen maakt en een toets over meerdere dagen voorbereidt. De rol van de ouder verandert dus: in het begin begeleidt u veel, daarna trekt u zich geleidelijk terug.
Dat is ook de geest van de regels in het Franstalig onderwijs (Federatie Wallonië-Brussel). Een decreet uit 2001 regelt daar het huiswerk in het basisonderwijs:
- geen huiswerk in de kleuterklas;
- in het 1e en 2e leerjaar geen schriftelijk huiswerk, alleen korte activiteiten zoals lezen;
- maximaal 20 minuten in het 3e en 4e leerjaar, 30 minuten in het 5e en 6e;
- opdrachten die het kind zonder hulp van een volwassene moet kunnen maken.
De school rekent dus op huiswerk dat het kind alleen maakt. De tips hieronder bereiden het daarop voor, in welke school het ook zit.
Betrek uw kind bij zijn eigen leerproces
Zelfstandigheid begint met het gevoel dat je zelf iets in handen hebt bij wat je leert. Een kind dat zijn huiswerk ondergaat, ervaart het als een verplichting. Een kind dat een beetje mag kiezen, zet zich er meer voor in.
Enkele concrete ideeën:
- vraag wat het vandaag geleerd heeft en wat het interessant vond;
- laat het kiezen tussen twee boeken, twee oefeningen of twee manieren om te herhalen;
- praat over wat het aan het einde van het schooljaar zou willen kunnen (alleen een boek lezen, zijn tafels kennen).
Die gesprekken voeden zijn nieuwsgierigheid. U leert er ook uit wat uw kind motiveert, en dat is waardevol wanneer een vak moeilijker wordt. Elk kind leert op zijn eigen manier: ons artikel over de 8 soorten intelligentie helpt u die van uw kind te herkennen.
Laat het beslissingen nemen die bij zijn leeftijd passen
Beslissen leer je. Begin met kleine keuzes waarvan de gevolgen makkelijk op te vangen zijn:
- de volgorde van zijn huiswerk (het moeilijkste eerst, of het kortste);
- het moment van het huiswerk, binnen een kader dat u vastlegt (voor of na het vieruurtje);
- de manier om zijn les te leren: herlezen, opzeggen, tekenen.
Werkt een keuze niet, dan is dat nuttige informatie. Praat er de volgende dag samen over: „Was het een goed idee om de rekenoefeningen als laatste te maken?” Zo leert het zijn eigen beslissingen te beoordelen.
Begeleiden zonder het antwoord te geven
Als uw kind vastloopt, is het verleidelijk om de oplossing te tonen. Probeer het liever te begeleiden met vragen:
- „Wat vraagt de opdracht van je?”
- „Heb je al eens een oefening gemaakt die hierop lijkt?”
- „Waar zou je de informatie kunnen vinden? In je schrift, in je naslagwerk?”
Dit begeleide probleemoplossen vraagt in het begin wat meer tijd. Toch leert het uw kind iets wat geen enkele verbetering het leert: hoe het de volgende keer zelf aan de slag gaat.
Leren omgaan met tijd
Tijd blijft voor een jong kind iets abstracts. Visuele hulpmiddelen maken het concreet:
- een routinebord voor de ochtend en voor na school, met prenten voor de kleinsten;
- een weekkalender waarop het zelf de toetsen, het zwemmen en de verjaardagen noteert;
- een timer, om te zien wat 20 minuten werken betekent.
Leer het tegen het einde van de lagere school prioriteiten te stellen. Wat moet tegen morgen klaar zijn? Wat kan wachten? Welke les moet het al enkele dagen voor de toets herhalen? Die reflexen worden onmisbaar in het secundair, waar er meer leerkrachten en meer vakken zijn.
De schoolagenda is een goed vertrekpunt. In het begin bekijkt u hem elke avond samen. Daarna vertelt uw kind zelf wat erin staat, en controleert u af en toe.
Fouten maken als normale stap
Een kind dat bang is om fouten te maken, durft minder alleen te proberen. Toch horen fouten bij het leren. De Franse pedagoog Jean-Pierre Astolfi toonde dat aan in een standaardwerk, L’erreur, un outil pour enseigner (1997): een fout vertelt hoe de leerling redeneert, en van daaruit kun je hem helpen.
Thuis vertaalt zich dat in enkele houdingen:
- prijs de inzet en het doorzettingsvermogen, niet alleen het goede cijfer;
- vraag „hoe heb je het gedaan?” voor u zegt of het juist is;
- laat het een gevonden fout zelf verbeteren, in plaats van ze voor hem uit te gommen.
Een kanttekening: fouten waarderen betekent niet alles laten passeren. Een kind moet weten wat juist is. Het idee is dat het de verbetering zelf vindt, zo nodig met uw hulp.
Help het nadenken over hoe het leert
Leren leren gaat via nadenken over je eigen leerproces, wat onderzoekers metacognitie noemen. Een kind dat kan zeggen wat het begrepen heeft, en wat nog moeilijk is, weet beter waar het zijn inspanningen op moet richten.
Enkele eenvoudige vragen, op het einde van de week:
- „Wat vond je deze week makkelijk? En moeilijk?”
- „Wat hielp je om je les te onthouden?”
- „Wat zou je volgende week anders willen doen?”
Voor de oudere kinderen maakt een klein logboek, waarin ze hun successen, moeilijkheden en een doel voor de week noteren, die reflectie tot een gewoonte.
Wanneer hulp vragen?
Sommige kinderen blijven ondanks uw inspanningen erg afhankelijk: huiswerk dat veel langer duurt dan voorzien, een volwassene die bij elke oefening naast hen moet zitten, snel ontmoedigd raken. Een eerste stap is erover praten met de klasleraar, die uw kind in de klas ziet werken. Ook het CLB (in Franstalige scholen het PMS-centrum) kan u raad geven.
Begeleiding van buitenaf kan de avonden daarna verlichten. Regelmatige huiswerkbegeleiding brengt goede gewoonten, en bijlessen studiemethode leren uw kind zich te organiseren en te herhalen. Bij My Sherpa kiest een pedagogisch adviseur de coach die bij uw kind past, voor bijlessen aan huis overal in België of online. Het doel is hetzelfde als het uwe: dat uw kind leert zelfstandig te werken.
Is school een bron van spanning geworden? Dan kan ons artikel Mijn kind gaat niet graag naar school u ook verder helpen.
