Een goede studiemethode betekent niet gewoon lang studeren. Ze steunt op enkele eenvoudige reflexen: plannen, organiseren, samenvatten en daarna nagaan wat je echt onthouden hebt. Hieronder vindt u vier technieken waarvan de doeltreffendheid goed onderzocht is, en hoe uw kind ze toepast wanneer het alleen thuis studeert.
Wat is een goede studiemethode?
Het is de manier waarop een leerling de leerstof begrijpt, instudeert en herhaalt, en daarna nagaat wat hij kent. Een studiemethode kan je leren, net als de rest. Toch hebben veel kinderen er nooit de sleutels voor gekregen: ze herlezen, schrijven over, markeren, en zijn verbaasd dat de leerstof niet blijft hangen op de dag van de toets.
In 2013 bracht een team van onderzoekers in de psychologie onder leiding van John Dunlosky tien gangbare studietechnieken in kaart. Twee ervan springen eruit als de nuttigste, voor alle leeftijden en bijna alle vakken: jezelf toetsen en je studietijd spreiden. Twee andere worden veelbelovend genoemd: de waarom-vraag stellen en afwisselen tussen onderwerpen.
Die resultaten zijn tendensen, geen gegarandeerde recepten. Elke leerling leert ook op zijn eigen manier (lees ons artikel over de 8 intelligentievormen). Het nuttigst is deze technieken uit te proberen en te houden wat werkt.
1. Jezelf toetsen in plaats van herlezen
Jezelf toetsen betekent: de cursus dichtklappen en de leerstof proberen op te halen. Vragen beantwoorden, een definitie opzeggen, een oefening opnieuw maken zonder naar de oplossing te kijken. Die inspanning om iets terug op te halen verankert de leerstof veel beter in het geheugen dan nog eens herlezen.
Enkele eenvoudige manieren om eraan te beginnen:
- geheugenkaartjes maken met een vraag op de voorkant en het antwoord op de achterkant;
- de vragen aan het einde van een hoofdstuk in het handboek gebruiken;
- een ouder, broer of zus vragen om je te overhoren;
- de leerstof hardop uitleggen, alsof je zelf lesgeeft aan iemand.
Tip: het Cornell-notitiesysteem. Je houdt in de marge van je notities een kolom vrij. Na de les noteer je daar trefwoorden en vragen. Om te herhalen, bedek je je notities en beantwoord je de vragen in de marge.
2. Je studiemomenten spreiden
Een hoofdstuk in één lange sessie instuderen, de avond voor de toets, put de hersenen uit, en de leerstof is snel vergeten. Dezelfde leerstof meerdere keren herhalen, telkens met enkele dagen ertussen, vraagt in totaal minder inspanning en blijft veel langer hangen.
Dat geldt voor de woordenschat van een vreemde taal, voor wiskundeformules en ook voor een cursus geschiedenis. Het is ook wat het vaakst ontbreekt tijdens de examens, wanneer een leerling de leerstof van een heel semester in enkele dagen probeert te verwerken.
Tip. Gebruik de inhoudstafel van het handboek of de cursus: die verdeelt de leerstof al in hoofdstukken. Uw kind kan erop noteren wanneer het elk deel herhaalt, en een tweede en derde herhaling plannen in de weken daarna.
3. De waarom-methode
Onderzoekers noemen het elaborative interrogation. Bij het lezen van een tekst of een les stopt de leerling even en vraagt zich af: ‘Waarom is dit logisch?’, ‘Waarom is dit juist?’. Zo legt hij het verband tussen de nieuwe informatie en wat hij al weet.
Deze methode maakt de leerling actief: hij onderscheidt feiten van concepten, ziet oorzaken en gevolgen, en onthoudt beter wat hij begrepen heeft. Ze werkt wel minder goed wanneer de basiskennis ontbreekt: de leerling heeft dan weinig houvast om zijn eigen vragen te beantwoorden.
Loopt uw kind vast op een waarom-vraag? Dan is dat een goede vraag voor de leerkracht, of om te noteren voor de volgende les.
4. Afwisselen tussen vakken en soorten oefeningen
Tijdens de examens besteden veel leerlingen uit het middelbaar en studenten uit het hoger onderwijs een hele dag aan één hoofdstuk, om de volgende dag met het volgende verder te gaan. Dat studeren ‘in blokken’ geeft een gevoel van controle, maar zet de kennis in aparte vakjes.
Afwisselend oefenen (interleaved practice) betekent dat je onderwerpen of soorten oefeningen mengt in één studiesessie. De hersenen moeten dan telkens de juiste aanpak kiezen, en leren zo situaties herkennen, net zoals op de dag van het examen.
Het werkt vooral goed voor oefeningen in wiskunde en wetenschappen. De studies zijn minder overtuigend voor het instuderen van woordenlijsten: daar blijven geheugenkaartjes en gespreide herhaling de betere keuze.
Onderstrepen, herlezen, samenvatten: met mate gebruiken
Dit zijn de meest gebruikte technieken, maar onderzoek vindt er weinig effect van wanneer ze alleen gebruikt worden:
- Onderstrepen en markeren: nuttig als eerste stap, om de kern aan te duiden die je daarna gebruikt voor geheugenkaartjes of vragen. Markeren op ‘automatische piloot’ doet je de samenhang van de tekst uit het oog verliezen.
- Herlezen: de reflex van elke leerling voor een examen, maar het helpt weinig om te onthouden. Jezelf toetsen of de waarom-vraag stellen werkt beter.
- Samenvatten: een samenvatting helpt om een dikke cursus te structureren, op voorwaarde dat ze niet meer tijd kost dan ze oplevert.
- Een beeld of ezelsbruggetje koppelen: handig om een lijst of een welbepaald begrip te onthouden, minder om een redenering te begrijpen.
Alleen thuis studeren: een ritme houden
Huiswerk, herhalen, onlinelessen: een groot deel van het schoolwerk gebeurt alleen, ver van de leerkracht en de klasgenoten. Enkele gewoontes helpen uw kind om efficiënt te blijven:
- Een rustige studieplek, opgeruimd, met alleen wat nodig is. De gsm blijft in een andere kamer: meldingen verstoren de concentratie (lees ons artikel over de impact van sociale media).
- Vaste uren: elke dag op hetzelfde uur beginnen, met een korte routine, helpt om aan het werk te gaan zonder er elke dag over te onderhandelen.
- Een bijgewerkte agenda, met huiswerk, toetsen en het leerplatform van de school (bijvoorbeeld Smartschool), dat elke dag geraadpleegd wordt.
- Een eigen cursusmateriaal: mindmaps, kleuren, schema’s, tabellen. Een duidelijke en visuele cursus herhaal je makkelijker.
- Een klein studiegroepje, in het echt of online, om elkaar te overhoren en notities te vergelijken. De vragen van anderen beantwoorden is een uitstekende manier om te leren.
Een studiemethode bouw je op vanaf de lagere school
Op school ligt de nadruk vaak op ‘uit het hoofd leren’, zeker in de eerste jaren. Veel jongeren voelen zich daardoor verloren wanneer ze aan het hoger onderwijs beginnen, waar ze zelf veel leerstof moeten verwerken en er kritisch naar moeten kijken.
Ons advies: laat uw kind deze technieken vroeg uitproberen, vak per vak, zodat het een persoonlijke studiemethode opbouwt. Het wint zo aan zelfstandigheid, rust en motivatie. Voor de voorbereiding van de examens zelf vullen onze 5 tips om te studeren en te slagen voor je examens dit artikel aan.
Heeft uw kind een duwtje in de rug nodig? Een pedagogisch adviseur van My Sherpa bekijkt samen met u de situatie en kiest een coach die uw kind helpt om zijn studiemethodeop te bouwen, met bijlessen aan huis overal in België of online.
