U kent het vast: u studeert een les, u hebt het gevoel dat u ze goed kent en enkele dagen later lijkt een groot deel van de informatie verdwenen. Dat overkomt iedereen, van het kind dat zijn maaltafels leert tot de volwassene die een nieuwe taal leert. Goed nieuws: het geheugen kunt u trainen, en sommige methodes helpen veel beter onthouden dan andere.
Waarom vergeten we wat we leren?
Onze hersenen krijgen elke dag een enorme hoeveelheid informatie te verwerken. Om die later terug te vinden, moeten ze ze verwerken, ordenen en verankeren.
Wanneer we iets nieuws leren, is de herinnering eraan nog broos. Na verloop van tijd wordt sommige informatie moeilijker terug te vinden, zeker als we ze weinig gebruikt hebben.
Dat beschrijft de vergeetcurve, die voortkomt uit het werk van de Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus, gepubliceerd in 1885. Hij toonde aan dat ons vermogen om informatie terug te vinden snel afneemt in de dagen na het leren, en daarna trager, vooral wanneer we niet herhalen.
Hoe snel we vergeten, hangt wel af van veel factoren: de moeilijkheid van de leerstof, de kennis die we al hebben, de aandacht tijdens het leren en de manier waarop we studeren.
Het komt er dus op aan de hersenen meerdere kansen te geven om belangrijke informatie terug te vinden en te verankeren.
Uw cursus herlezen: geruststellend, maar met beperkt effect
Wie leerstof wil onthouden, gaat ze vaak eerst meerdere keren herlezen. Bij elke lezing lijkt de inhoud vertrouwder: we herkennen de definities, de uitleg en de voorbeelden.
Maar informatie herkennen en ze uit het geheugen kunnen ophalen zijn twee verschillende vaardigheden.
Een voorbeeld. Na drie keer een pagina over de Franse Revolutie te hebben gelezen, kan een leerling het gevoel hebben dat hij de stof beheerst. Maar als hij zijn boek dichtdoet en de oorzaken van de Revolutie probeert uit te leggen, merkt hij soms dat er verschillende elementen ontbreken.
Herlezen blijft nuttig om leerstof te ontdekken of een moeilijk stuk te verduidelijken. Om duurzaam te onthouden, vult u het best aan met methodes die het geheugen meer aanspreken. Het is trouwens een van de veelgemaakte fouten tijdens het studeren.
Drie bijzonder doeltreffende methodes om beter te onthouden
Actief ophalen: informatie terugvinden zonder te kijken
Actief ophalen (active recall) betekent dat u uw geheugen laat werken door informatie terug te zoeken voordat u het antwoord bekijkt. Bijvoorbeeld:
- uw cursus dichtdoen en een begrip in uw eigen woorden uitleggen;
- vragen beantwoorden zonder naar de oplossingen te kijken;
- een schema uit het hoofd opnieuw tekenen;
- flashcards gebruiken, met een vraag aan de ene kant en het antwoord aan de andere.
Deze methode dwingt de hersenen tot een echte ophaalinspanning, en die inspanning versterkt het leren. Goede notities lenen zich daar uitstekend toe: u bedekt de pagina, probeert de kern terug te vinden en controleert daarna.
Een tip: controleer na uw poging altijd de oplossing en verbeter uw fouten. Die feedback hoort volledig bij de methode.
Gespreide herhaling: de leerstof op het juiste moment herhalen
Gespreide herhaling betekent dat u het studeren over de tijd spreidt in plaats van alles in één sessie te proppen.
Stel dat een leerling op maandag iets nieuws leert. Hij kan het dan kort herhalen op dinsdag, daarna op vrijdag, de week erna en enkele weken later. Die planning is een voorbeeld: de tussenpozen hangen af van de moeilijkheid van de leerstof en van hoe goed de leerling ze al beheerst.
Het doel is de informatie terug te halen op het moment dat de herinnering begint te vervagen. Deze aanpak werkt bijzonder goed voor leerstof die zich opstapelt: woordenschat, formules, definities, data of wetenschappelijke kennis. Om dit in uw agenda in te passen, lees hoe u uw studie plant.
Aan iemand anders uitleggen: uw kennis ordenen
Een begrip helder kunnen uitleggen is een uitstekende manier om na te gaan of u het begrepen hebt. Een leerling kan aan een ouder uitleggen hoe je een vergelijking oplost, een student kan een biologisch mechanisme voorstellen aan een medestudent, een volwassene kan iets uit een opleiding herformuleren.
Om de oefening nog doeltreffender te maken, legt u de leerstof uit zonder uw notities te raadplegen en kijkt u daarna wat u vergeten bent. Dat is het principe van de Feynman-techniek. Het doel: passieve kennis omzetten in kennis die u kunt gebruiken.
In de lagere school: spelend leren en regelmatig herhalen
Bij kinderen in de lagere school gaat onthouden vooral over de maaltafels, spelling, woordenschat, vervoegingen of de eerste wetenschappelijke begrippen. Op die leeftijd werken korte, regelmatige en afwisselende activiteiten bijzonder goed.
Neem de maaltafels. In plaats van de tafel van 7 telkens helemaal te laten opzeggen, kunt u kleine spelletjes organiseren:
- vijf snelle vragen stellen, telkens in een andere volgorde;
- kaartjes gebruiken met een vermenigvuldiging op de voorkant en de uitkomst op de achterkant;
- vaker terugkomen op de sommen die moeilijk gaan;
- de verschillende tafels geleidelijk door elkaar halen om automatismen op te bouwen.
Hetzelfde principe werkt voor spelling: een woord bekijken, het verbergen, het proberen te schrijven en dan controleren.
Ook de begeleiding van een volwassene speelt een belangrijke rol. Door vragen te stellen en het kind aan te moedigen zijn antwoorden uit te leggen, helpt de ouder het goede gewoontes aan te leren, zonder het werk in zijn plaats te doen. In de lagere school is het doel automatismen op te bouwen en tegelijk het plezier in leren te bewaren. Als het huiswerk thuis voor spanning zorgt, kan huiswerkbegeleiding het overnemen.
In het secundair: steeds complexere leerstof onthouden
In het secundair neemt de hoeveelheid leerstof toe en wordt de kennis abstracter. Leerlingen moeten definities, formules, data en woordenschat onthouden, maar ook mechanismen begrijpen en verbanden leggen tussen begrippen.
Een bijzonder interessante methode combineert begrijpen, actief ophalen en toepassingsoefeningen. Neem een hoofdstuk fysica over elektriciteit:
- de leerling begint met de begrippen spanning, stroomsterkte en weerstand te begrijpen;
- daarna probeert hij ze uit het hoofd te definiëren, de formules terug te vinden en enkele oefeningen op te lossen zonder notities;
- enkele dagen later komt hij op die begrippen terug en mengt hij de oefeningen met die van andere hoofdstukken.
Die laatste stap is belangrijk: zo leert hij zelf te herkennen welke methode hij moet gebruiken, zoals hij dat ook op een toets of examen zal moeten doen.
Voor meer theoretische vakken, zoals geschiedenis of aardrijkskunde, helpt het om de titels van de cursus in vragen om te zetten. In plaats van “De oorzaken van de Eerste Wereldoorlog” te herlezen, probeert de leerling te antwoorden op: “Wat zijn de belangrijkste oorzaken van de Eerste Wereldoorlog, en hoe hangen ze samen?” Zo werkt hij tegelijk aan onthouden en begrijpen. We gaan hier dieper op in in ons artikel over hoe u geschiedenis studeert.
In het hoger onderwijs: grote hoeveelheden informatie onthouden
Aan de universiteit en de hogeschool krijgt de uitdaging een andere schaal. Studenten moeten vaak honderden pagina's leerstof verwerken, soms in korte tijd. De organisatie van het studeren wordt dan essentieel.
Een doeltreffende strategie is uw geheugen al in de eerste weken van het semester te testen. Na elke les noteert de student de belangrijkste begrippen, formuleert hij enkele vragen en probeert hij die uit het hoofd te beantwoorden. Daarna herhaalt hij ze met regelmatige tussenpozen. Dat maakt de blokperiode heel wat lichter.
Flashcards, ook digitale, zijn nuttig voor vakken met veel feitenkennis: anatomie, medische woordenschat, recht, talen of farmacologie. Voor vakken die complexe redeneringen vragen, vult u ze aan met oefeningen, casussen of synthesevragen.
Een student geneeskunde bijvoorbeeld moet precieze informatie kunnen ophalen, maar ook fysiologische mechanismen begrijpen en de verschillende systemen met elkaar verbinden. Het ideaal is dus de oefeningen af te wisselen: korte vragen, mondelinge uitleg, schema's aanvullen, vraagstukken en examens van vorige jaren.
De kwaliteit van het studeren hangt evenveel af van de manier waarop u uw kennis gebruikt als van de tijd die u eraan besteedt.
En als volwassene? Kunt u uw geheugen nog verbeteren?
Onthouden blijft een essentiële vaardigheid, lang na de studies: een vreemde taal leren, een beroepsopleiding volgen, nieuwe digitale vaardigheden verwerven of de procedures van een nieuwe job onthouden.
Volwassenen hebben vaak een voordeel: ze kunnen nieuwe informatie koppelen aan een al rijke persoonlijke of professionele ervaring. Wie Nederlands leert, onthoudt bepaalde woorden makkelijker door ze te gebruiken in gesprekken over zijn werk of zijn dagelijks leven. Een professional in opleiding verankert zijn kennis door ze snel toe te passen in concrete situaties.
De principes blijven dezelfde als in het onderwijs:
- het leren spreiden over meerdere sessies;
- informatie proberen terug te vinden zonder notities te raadplegen;
- nieuwe kennis koppelen aan vertrouwde situaties;
- snel in de praktijk brengen wat u net geleerd hebt.
Wilt u hier verder in gaan, lees dan onze 7 tips om een taal te leren.
Slaap en pauzes: twee bondgenoten van het geheugen
De manier waarop u studeert speelt een grote rol, maar wat er tussen de studiesessies gebeurt, telt ook.
Slaap draagt bij aan het verankeren van het geheugen: 's nachts verwerken de hersenen een deel van de informatie van overdag verder. Voldoende en regelmatige slaap helpt het leren dus, op elke leeftijd en zeker bij tieners (lees slaap, de sleutel tot schoolsucces bij tieners).
Pauzes helpen de aandacht vast te houden en mentale vermoeidheid te beperken. Een goede studiesessie wisselt periodes van concentratie af met korte pauzes; de ideale duur hangt af van de leeftijd, de moeilijkheid van de taak en de persoon. Ook vakken en soorten oefeningen afwisselen helpt actief te blijven. Voor jongere kinderen: lees onze tips om de concentratie tijdens het huiswerk te verbeteren.
Hoe brengt u deze tips vandaag nog in de praktijk?
Om beter te onthouden, volstaat het soms een paar gewoontes te veranderen. Hier is een eenvoudige methode om uit te proberen tijdens uw volgende studiesessie:
- Begrijpen: lees de leerstof aandachtig en zorg dat u de belangrijkste begrippen begrijpt.
- Ophalen: doe uw cursus dicht en herformuleer de belangrijke informatie, mondeling of schriftelijk.
- Controleren: vergelijk uw antwoorden met de cursus en noteer wat u opnieuw moet bekijken.
- Later herhalen: kom de volgende dag op de leerstof terug, en daarna enkele dagen later.
- Toepassen: gebruik uw kennis in oefeningen, vragen of nieuwe situaties.
Deze methode past bij een les woordenschat in de lagere school, een hoofdstuk chemie in het secundair, een universitaire cursus of een beroepsopleiding.
Beter onthouden is vooral anders leren
Onthouden bouwt u op in de tijd. Informatie begrijpen, ze proberen op te halen, ze opnieuw gebruiken en er regelmatig op terugkomen: zo versterkt u uw leren. Onderzoek in de cognitieve psychologie toont vooral het nut van actief ophalen en gespreide herhaling aan.
Welke leeftijd of welk studieniveau ook: deze methodes kunt u aanleren, oefenen en stap voor stap verbeteren. Voor lijsten of data die u moet onthouden, is het geheugenpaleis een goede aanvulling.
Begeleiding
Bij My Sherpa kiest een pedagogisch adviseur voor elke leerling een coach die hem helpt een studiemethode op te bouwen die bij zijn noden past: organisatie, onthouden, studeren, om stap voor stap zelfstandiger te worden. De bijlessen vinden plaats aan huis, overal in België, of online.
